Một trong những vấn đề về viết lặp đi lặp lại nhiều nhất với không chỉ bản thân mình mà còn với cả những học viên của mình, đó là sự tự ti về một bài viết không đủ tốt.
Lần gần đây nhất, một học viên của mình sau khi đăng tải 4 bài viết trong 4 tuần lên một nền tảng mạng xã hội, đã tạm gác lại hành trình viết của mình, chỉ vì cảm giác bài viết vẫn chưa đủ tốt.
Khi mình hỏi: “Vậy theo em, thế nào là một bài viết đủ tốt?”, bạn ngập ngừng hồi lâu mới có thể chia sẻ: “Em nghĩ là một bài viết mang lại giá trị cho độc giả.” Mình lại tiếp tục hỏi: “Thế nào là một bài viết đem lại giá trị cho độc giả?” Lần này, bạn chưa thể tìm ra câu trả lời cho chính mình.
Nếu như bạn không biết rõ thế nào là một bài viết đủ tốt, tại sao bạn lại đánh giá bài viết của mình là chưa đủ tốt? Bạn đã dựa vào những tiêu chí nào? Đồng hành cùng bạn nên mình biết, 4 bài viết bạn vừa chia sẻ không nhận được tương tác như bạn kỳ vọng. Trong số đó, bài viết gần nhất nhận được một bình luận không hẳn là tiêu cực, nhưng nó lại khiến bạn cảm thấy bài viết của mình có điều gì đó chưa ổn. Có lẽ với bạn, đó là những dấu hiệu cho thấy bài viết chưa đủ tốt.
Vấn đề nằm ở chỗ, khi bạn không có tiêu chí rõ ràng để đánh giá một bài viết đủ tốt hay chưa, bất kỳ tín hiệu nào xuất hiện đầu tiên sau khi đăng bài mà bạn có thể nhận ra, đo lường được tự nhiên trở thành tiêu chí của bạn. Những tiêu chí này càng dễ đo lường bao nhiêu (lượt thích, chia sẻ, bình luận,…), bạn càng có xu hướng sử dụng chúng mà không thực sự đào sâu tìm hiểu xem liệu đó có đúng là những tiêu chí phù hợp để đánh giá bài viết của mình hay không.
Tại sao lại như vậy? Có lẽ, lý do sâu xa là bởi bạn không có thói quen định nghĩa chất lượng vì từ nhỏ đến lớn, chúng thường là thứ được đã được định nghĩa sẵn cho bạn. Khả năng học tập được đánh giá bởi điểm số, phẩm chất con người được đánh giá bởi sự ngoan ngoãn hay thước đo của thành công là số tiền kiếm được. Chưa bao giờ chúng ta thực sự suy nghĩ đâu là tiêu chuẩn mình muốn đặt ra cho bản thân, để đo lường những gì mình làm, những điều mình cố gắng.
Vậy nếu có một tiêu chuẩn rõ ràng, mọi thứ có thể thay đổi ra sao?
Trong cuốn Vương quốc sáng tạo (Creativity Inc.), người sáng lập Pixar Ed Catmull đã kể lại câu chuyện đằng sau bộ phim Toy Story 2. Toy Story 2 ban đầu được giao cho một đội ngũ đạo diễn khác đảm nhận, không phải là John Lesseter, người sau này trở thành đạo diễn chính của phim.
Trước đó, Disney chỉ muốn phát hành bộ phim này dưới dạng đĩa phim gia đình chứ không phải phim chiếu rạp. Nhưng sau khi xem các bản dựng thử và thấy quá tiềm năng, Disney đã thay đổi quyết định, biến Toy Story 2 thành phim chiếu rạp.
Khi đó, Ed Catmull và John Lasseter, giám đốc sáng tạo của Pixar, mới ngồi xem lại toàn bộ các đoạn dựng phim và nhận thấy câu chuyện được phát triển quá tệ. Chúng rỗng tuếch, dễ đoán, chẳng mấy kịch tích cũng như không có chút hài hước thường thấy trong những bộ phim của Pixar.
Ở Pixar, có một nguyên tắc gọi là “Story is King”. Ngắn gọn có nghĩa là luôn đặt nội dung, cảm xúc, mạch truyện lên hàng đầu. Cụ thể hơn là một bộ phim tập trung phát triển cảm xúc nhân vật, đề cao sự nỗ lực ý chí vượt qua khó khăn của nhân vật hơn là những chi tiết dư thừa, phức tạp ngoài lề.
Mục tiêu tối thượng của Pixar chính là một câu chuyện phải thực sự chạm đến trái tim khán giả. Mọi ý tưởng cần được liên tục chỉnh sửa và không ngừng viết lại cho đến khi đạt được chất lượng Pixar.
Chính về thế, khi nhận thấy Toy Story 2 chưa đạt đủ tiêu chuẩn để ra mắt, Pixar đã không nhân nhượng. Họ từ chối ra mắt phiên bản không đạt chuẩn và triệu tập trở lại nhóm “Braintrust”để dựng lại câu chuyện từ đầu trong khi hạn chót chỉ còn chưa đầy một năm.
Kết quả cuối cùng đã trở thành lịch sử. Toy Story 2 với một câu chuyện cảm động đã trở thành một trong những bộ phim hoạt hình xuất sắc nhất mọi thời đại với doanh thu gần 500 triệu toàn cầu và giành giải Quả Cầu Vàng cho hạng mục phim hay nhất – thể loại nhạc kịch/hài.
Khi có một tiêu chuẩn về chất lượng được đặt ra, Pixar đã có thể đánh giá câu chuyện mình xây dựng đủ tốt hay không. Không phải là họ quá cầu toàn, cũng không phải họ chỉ cảm giác có điều gì không đúng một cách mơ hồ, họ biết rõ rằng một câu chuyện thế nào là đủ tốt. Nếu chưa đạt tiêu chuẩn đề ra, họ sẵn sàng làm lại cho đến khi đạt được mục tiêu dù cái giá phải trả là thế nào đi chăng nữa.
Tất nhiên, chúng ta không phải là Pixar. Nhưng chúng ta hoàn toàn có thể thực hành giống như Pixar, định nghĩa rõ ràng thế nào là một bài viết tốt và cố gắng viết làm sao để hoàn thành mục tiêu đó. Với mình, một bài viết “đủ tốt” là một bài viết trả lời được ba câu hỏi:
- Mình viết cho ai?
- Mình viết để làm gì?
- Một điểm đặc biệt nào mình có thể chia sẻ trong bài viết?
Nếu bài viết của mình làm được ba nhiệm vụ trên, bài viết đã sẵn sàng để đăng. Sau khi đăng, bài viết đó có được độc giả đón nhận hay không, không còn phụ thuộc vào mình nữa. Vì mình đã cố hết sức để đem đến một bài viết đủ tốt trong khả năng của mình ở hiện tại.
Ngược lại, nếu bài viết chưa làm được những nhiệm vụ trên, mình sẽ tiếp tục chỉnh sửa, viết lại cho đến khi đạt được mục tiêu đề ra, giống như cách mà Pixar đã làm với Toy Story 2.
Mỗi chúng ta sẽ có những cách định nghĩa khác nhau về tiêu chuẩn của một bài viết đủ tốt trong những giai đoạn khác nhau.
Với những người muốn hình thành thói quen viết mỗi ngày, bài viết đủ tốt chỉ đơn giản là một bài viết được viết ra một cách liền mạch trong 10 phút mà không trì hoãn, không xao nhãng việc khác. Còn với những ai mới bắt đầu viết lách, tiêu chuẩn có thể là viết được một bài viết có đầy đủ mở bài, thân bài, kết bài hoàn chỉnh. Mặt khác, nếu ai đó viết một bài quảng bá khóa học mới ra mắt, chất lượng của bài viết có thể được định nghĩa bằng việc có một người nhắn tin hỏi thêm về chương trình.
Dù vậy, mình nghĩ rằng tiêu chuẩn nên là điều gì đó bạn có thể kiểm soát được, không nên là điều nằm ngoài tầm với. Vì đó là điều dù có nỗ lực thế nào đi chăng nữa, bạn cũng không thể thay đổi được. Nếu tiêu chuẩn bài viết tốt của bạn là bài viết viral với hàng trăm lượt chia sẻ, có lẽ, bạn sẽ phải từ bỏ viết lách trước khi đạt được mục tiêu của mình.
Ngoài ra, đừng đóng khung một tiêu chuẩn khi bạn đã sẵn sàng để tiến lên những bước cao hơn. Ngược lại, cũng đừng lấy những tiêu chuẩn cao để đánh giá bài viết của bản thân trong khi bạn mới bắt đầu.
Đôi khi, việc bạn cần làm không hẳn chỉ là làm lại cho đến khi nào đạt chuẩn, mà còn là đặt ra câu hỏi cho bản thân liệu tiêu chuẩn đó có còn phù hợp với tình hình hiện tại hay không, để có thể đặt ra những tiêu chuẩn khác phù hợp hơn cho bản thân.
Trả lời được câu hỏi thế nào là một bài viết đủ tốt một cách rõ ràng, bạn sẽ tự tin hơn khi viết, chia sẻ bài viết với thế giới và nhận phản hồi từ người đọc. Từ đó, có thêm nhiều trải nghiệm quý giá trên hành trình phát triển kỹ năng viết.
Điều này không chỉ đúng với viết lách, mà còn trong cả những lĩnh vực khác.
Hy vọng bạn học viên của mình sẽ vượt qua giai đoạn khó khăn của viết lách khi trả lời được câu hỏi: “Thế nào là một bài viết đủ tốt?”.
Quỳnh Đỗ – The Introvert Writer
Write to grow, then inspire!
Leave a Reply