Khi mới bắt đầu học viết, mình lên mạng và xem rất nhiều bài viết hướng dẫn cách viết từ những người đã có nhiều năm kinh nghiệm viết lách. Một trong những lời khuyên xuất hiện ở hầu hết các bài hướng dẫn viết mình đọc được đó là: “Viết rồi chỉnh sửa sau. Đừng vừa viết vừa chỉnh sửa.”
Bản thân mình lúc đó là một người có thói quen vừa viết, vừa sửa. Đại loại như khi viết ra một câu, có thể mình định dùng từ này, nhưng nghĩ thấy không ổn, lại xoá đi chuyển sang dùng từ khác. Hoặc khi viết xong một câu, tự nhiên thấy không liên quan đến câu phía trước, mình sẽ xoá đi luôn và viết một câu khác. Là một người mới bắt đầu, khi nhận được lời khuyên và soi chiếu lại với thói quen của mình, mình đã ngay lập tức sửa chữa mà không nghĩ ngợi gì nhiều.
Mình cố gắng viết một lèo rồi mới quay lại chỉnh sửa. Đúng là, những bài viết đầu tiên khi ép bản thân viết một mạch, mọi thứ có vẻ diễn ra nhanh hơn, hoặc chí ít là mình tưởng tượng như vậy. Nhưng rồi sau đó, mình cứ vô thức quay lại thói quen cũ. Việc cố gắng ép bản thân viết xong rồi sửa vô tình khiến việc viết trở nên khó khăn hơn, không còn tự nhiên như trước nữa. Mình viết lúc được, lúc chăng.
Dù không hoàn toàn cảm thấy thoải mái với việc viết một lèo rồi sửa nhưng mình vẫn không dám nghĩ rằng đó là một điều sai lầm. Thậm chí, mình còn chia sẻ trên một vài bài viết trên mạng xã hội rằng mọi người nên thực hành theo cách viết đó vì viết như vậy sẽ giúp bạn viết “nhanh và hiệu quả hơn”.
Cho đến một ngày, mình đọc được bài viết: “How to put your thoughts into words: 3 Proven Strategies” của Henneke Duistermaat. Lúc này, mình mới vỡ lẽ. Hoá ra những cảm giác khó chịu mình đã trải nghiệm không phải là không có ý nghĩa. Hoá ra “vừa viết vừa sửa” cũng là một chiến lược viết được điểm mặt gọi tên.
Mình đã không dám tin tưởng vào bản thân, không dám nói lên những suy nghĩ chân thật của mình vì mình nghĩ rằng những gì người có kinh nghiệm hơn nói sẽ luôn đúng. Giống như mình đã nghĩ phải đi theo số đông vì số đông luôn đại diện cho thành công được kiểm chứng.
Có lẽ, cuộc sống của chúng ta từ nhỏ đến lớn đã được sắp đặt theo một khuôn mẫu có sẵn. Những gì đã được đóng khung thành quy chuẩn thì cứ thế mà làm theo. Đặc biệt, những kinh nghiệm đúc rút từ nhiều năm làm nghề của những chuyên gia hàng đầu khó có thể là điều gì đó sai lầm.
Chúng ta mặc định tin tưởng vào nó mà không hề nghi ngờ hoặc đặt ra những câu hỏi phản biện liệu những điều đó có đúng trong trường hợp của mình hay không. Cả khi thử nghiệm trong trường hợp của bản thân và nhận thấy có điều gì đó không ổn, chúng ta cũng không bao giờ nghĩ đến khả năng công thức, quy chuẩn đó không phù hợp với mình.
Điều duy nhất chúng ta nghĩ là bản thân có vấn đề. Chúng ta loay hoay với suy nghĩ đó thay vì nhìn ra một hướng khác có thể giải quyết bài toán hiệu quả hơn.
Sẽ ra sao nếu bạn có thể nhìn nhận mọi thứ dưới lăng kính thử nghiệm? Khi áp dụng một lời khuyên nào đó vào thực tế cuộc sống mà chưa thấy kết quả, thử tìm kiếm những bằng chứng từ chính trải nghiệm của mình để tìm ra cách thức hiệu quả hơn, với chính bạn.
Có thể bạn chưa biết, trước khi trở thành tác giả nổi tiếng với cuốn sách “Quiet: The Power of Introverts in a World that Can’t Stop Talking“, Susan Cain từng là một luật sư ở phố Wall. Vì tính cách trầm lắng nên cô đã gặp rất nhiều khó khăn khi làm việc ở một môi trường đề cao sự quyết liệt, sôi nổi, nơi mà thành công thường gắn liền với tính cách hướng ngoại thay vì hướng nội như Susan.
Trong nhiều năm liền, Susan đã nghĩ có điều gì đó không ổn về mình. Dù vậy, thay vì tiếp tục ép buộc bản thân ở lại ngành luật ồn ào, Susan đã dành nhiều năm để nghiên cứu và viết nên cuốn sách chỉ ra rằng hướng nội không phải là điều gì bất bình thường, thực tế còn là sức mạnh tiềm ẩn bên trong mỗi con người.
Cuốn sách như nói hộ nỗi lòng của không biết bao nhiêu người hướng nội, trong đó có cả mình. Những gì Susan chia sẻ trong sách đã khiến mình (và nhiều người khác nữa) tin tưởng hơn vào bản thân, dù có thể điều đó khiến họ khác biệt với số đông và đi ngược với những quy chuẩn văn hoá thông thường.
Từ trải nghiệm viết lách và bài học từ Susan Cain, mình đã tự tin hơn khi nói lên ý kiến của chính mình, dù điều đó có khác biệt với chia sẻ của nhiều chuyên gia, người có tầm ảnh hưởng trong xã hội. Điều này không có nghĩa là cố gắng chứng minh mình đúng và người khác sai. Vì mình tin không có gì là đúng và sai tuyệt đối.
Điều mình muốn nói đó là những quy tắc, quy chuẩn thường được khái quát hoá cho số đông. Và điều đó có nghĩa là nếu như bạn là một người “lệch chuẩn”, điều đó có thể sẽ không phù hợp với bạn. Nhiệm vụ của chúng ta là tìm ra một phương pháp được đo ni đóng giày cho chính mình.
Và khi chúng ta tìm thấy nó, hãy nói về nó, chia sẻ về nó. Vì biết đâu đó, nó có thể giúp ích cho số ít những người như chúng ta, để họ có thể cảm thấy được thấu hiểu, được giúp đỡ, được truyền cảm hứng để làm điều tương tự, như cái cách mà Henneke Duistermaat đã làm với mình.
Sau đây là một vài điều khác với quy chuẩn mình học được gần đây nhưng lại giúp mình giải quyết nhiều vấn đề mà trước đó khiến mình bế tắc vì nghĩ rằng không có ngoại lệ nào dành riêng cho mình.
1.
Khi phát triển sự nghiệp, các chuyên gia thường nói phải tìm ra cho mình một câu nói đại diện cho bản thân, “lời thuyết trình trong thang máy” (elevator pitch) là điều mọi người thường nói đến. Mình đã vất vả nhiều tháng trời vì cảm thấy quá khó khăn để tìm ra bằng được một câu nói đại diện cho mình.
Mình nghĩ về một câu nói có thể gắn lên profile Facebook, Linkedin, Instagram,…để chỉ cần nhìn thấy là mọi người có thể biết được mình là ai, làm gì, giúp mọi người điều gì.
Cho đến khi mình đọc được bài viết về elevator pitch của Seth Godin, mình mới không còn ám ảnh phải tìm kiếm một câu nói đại diện cho bản thân.
Một điều thú vị là, khi không chủ động tìm kiếm, tự nhiên ý tưởng “Sống theo cách riêng. Viết nên cuộc đời” lại đến với mình. Dù không còn quan tâm quá nhiều đến elevator pitch, nhưng mình vẫn đặt câu nói này ở đầu website như một lời nhắc nhở cho bản thân.
2.
Một vấn đề đau đầu khác khiến mình và không ít độc giả của mình loay hoay đó là phải làm sao để tìm cho mình một ngách. Mình đã đọc không biết bao nhiêu bài viết và cũng viết một vài bài về vấn đề này trên blog nhưng thực tế là mình vẫn chưa tìm ra câu trả lời phù hợp với bản thân. Có một thời gian, mình đã bám vào câu nói “You are the niche” của Dan Koe như một chiếc phao cứu sinh cho một người có nhiều đam mê như mình.
Nhưng rồi, mình vẫn cảm thấy có điều gì đó không đúng. Cho đến khi mình dành cả tháng trời chỉ đọc, nghe và xem podcast của Seth Godin (vâng, lại là Seth, người mình kính trọng và biết ơn vô cùng), mình mới hiểu mình không cần một ngách. Mình không cần phải bó buộc vào những khái niệm, định nghĩa mà các chuyên gia ngoài kia đang không ngừng chia sẻ.
Nhiệm vụ của mình rất đơn giản. Với mỗi việc mình làm, mỗi bài viết mình viết, mình phải trả lời được 3 câu hỏi: Who is it for, What is it for và Which change are you gonna make? That’s it. Problem solved. Vấn đề được giải quyết và mình không bao giờ phải quay lại để trả lời câu hỏi ngách của mình là gì nữa.
3.
Trước đây, mình từng ám ảnh vì hiệu suất. Đọc nhiều bài viết hiệu suất, mình biết đến kỹ thuật Pomodoro. Chắc hẳn, ai trong số chúng ta cũng biết một Pomodoro kéo dài 25 phút gắn liền với một quãng nghỉ 5 phút.
Tuy nhiên, dù đã thực hành rất nhiều lần, mình vẫn không thấy thoải mái với chỉ 25 phút làm việc. Rất nhiều lần mình phải đứng lên trong lúc đang viết dở ý tưởng và khi quay lại mọi thứ đã biến mất. Vì vậy, mình đã thay đổi và thử nghiệm những mốc thời gian khác nhau.
Sau đó, mình biết được cách thức phù hợp nhất với mình (ở hiện tại khi không còn đau lưng) là 50-60 phút làm việc và 10-20 phút nghỉ ngơi. Mình đã chia sẻ về vấn đề này cũng như cách thức của mình trên blog cũng như với các học viên mình đồng hành.
Ngạc nhiên là, khá nhiều bạn đồng tình với những gì mình chia sẻ. Hoá ra, mọi người cũng nhận ra vấn đề, chỉ là các bạn không chia sẻ lại ý kiến của mình, hoặc đôi khi không dám nói lên những gì mình thực sự nghĩ cho đến khi có ai đó nói lên điều đó.
Quỳnh Đỗ – The Introvert Writer
Write to grow, then inspire!
Leave a Reply