Tư duy

  • Áp dụng nguyên tắc 80/20 (nguyên tắc Pareto) để “làm ít được nhiều”

    Từ khi bắt đầu phát triển The Introvert Writer, lúc nào tôi cũng có một danh sách dài các công việc cần xử lý. Trong một lần tình cờ nghiên cứu cách thức làm việc hiệu quả hơn, tôi biết đến nguyên tắc 80/20. Tôi đã nghe đến nguyên tắc này rất nhiều lần trước đó, nhưng chưa bao giờ thực sự đi sâu vào tìm hiểu nguyên tắc này là gì và làm thế nào để áp dụng nó vào cuộc sống. 

    Khoảnh khắc bắt gặp ý tưởng ngắn gọn, súc tích của James Clear1 đã khiến tôi thực sự ngồi xuống và suy nghĩ. Tôi nhận ra mình đang đánh đổi phần lớn thời gian để làm những việc không mang lại hiệu quả cao . Nếu đầu tư khoảng thời gian ít ỏi của mình vào những công việc mang lại phần lớn kết quả, năng suất làm việc của tôi sẽ tăng lên. Tôi có thể hạnh phúc hơn vì có thêm nhiều thời gian dành cho bản thân và gia đình.   

    Nguyên tắc 80/20 là gì?

    Vilfredo Federico Damaso Pareto sinh năm 1848 tại Italy. Ông là một nhà triết học và nhà kinh tế học nổi tiếng. Một ngày, Pareto phát hiện chỉ 20% cây đậu ông trồng trong vườn cho ra đời 80% hạt đậu có thể thu hoạch. Khi nghiên cứu về kinh tế, ông nhận thấy 80% của cải và thu nhập của nước Ý được sở hữu bởi chỉ 20% dân số. 

    Sau những khám phá từ Pareto, nhiều nhà nghiên cứu khác cũng đi đến những kết luận tương tự với nhiều vấn đề, khía cạnh khác của cuộc sống. Nguyên tắc 80/20 được phát biểu tổng quát hơn với ý nghĩa: “Đại đa số mọi thứ trong cuộc sống đều được phân bố không đồng đều, 80% kết quả thường đến đến từ chỉ 20% hành động.

    Tất nhiên không phải lúc nào tỷ lệ này cũng chính xác là 80/20. Trong nhiều trường hợp, tỷ lệ này có thể là 90/10, 70/30, 60/40. Tổng của hai vế cũng không nhất thiết phải là 100. Tuy nhiên tỷ lệ xấp xỉ 4/1 thường xuyên xuất hiện, đặc biệt trong kinh doanh. 

    Một số ví dụ về nguyên tắc 80/20 có thể kể đến như:

    • 80% vấn đề bắt nguồn từ 20% dự án.
    • 80% doanh thu đến từ 20% khách hàng.
    • 80% giá trị đạt được đến từ 20% nhân viên.
    • 80% vấn đề người dùng gặp phải đến từ 20% lỗi phần mềm.
    • 70% khách hàng chỉ sử dụng 30% tính năng của phần mềm.
    • 90% khiếu nại được đưa ra bởi 10% người dùng.
    • 85% các cuộc trò chuyện quan trọng là từ 15% email.

    Nguyên tắc 80/20 khiến tôi liên tưởng đến triết lý của lối sống tối giản. Đó là tập trung vào số ít những điều thực sự quan trọng trong cuộc sống của bạn. Đó không hẳn là làm việc ít hơn, mà là làm việc thông minh hơn. Đó là khi bạn hiểu được điều gì mang lại phần lớn kết quả bạn mong muốn. Từ đó, bạn biết cách ưu tiên những công việc này và loại bỏ những việc không quan trọng khác để giành lại thời gian và hạnh phúc cho bản thân.

    Áp dụng nguyên tắc 80/20 vào cuộc sống

    Trong nghiên cứu của tôi về thói quen làm việc hiệu quả của những người thành công, tôi đã phỏng vấn hàng trăm triệu phú tự thân, rất nhiều sinh viên loại A và thậm chí cả những vận động viên Olympic. Với họ, xử lý tất cả nhiệm vụ, kể cả là nhiệm vụ mà họ thích, cũng là điều không thể. Họ sử dụng nguyên tắc 80/20 để xác định nhiệm vụ quan trọng. Sau đó, họ giao phó những nhiệm vụ còn lại cho người khác hoặc đơn giản là loại bỏ nó ra khỏi danh sách của mình.

    Kevin Kruse, CEO of LEADx, tác giả cuốn sách “Great Leaders Have No Rules”.

    Nếu như bạn dành thời gian suy ngẫm, bạn sẽ nhận ra nguyên tắc Pareto hiện diện trong nhiều khía cạnh cuộc sống. Như đã nói ở phía trước, tôi luôn cảm thấy mình có quá nhiều việc cần làm. Ngoài việc viết bài cho báo, phát triển website, ebook, khóa học, tư vấn, tôi còn phải chăm sóc con nhỏ và làm nhiều việc không tên khác mà mọi người thường gọi là “việc nội trợ”. 

    Khi biết đến nguyên tắc 80/20, tôi đã ngồi xuống và nhìn lại công việc trong một ngày của mình. Tôi nhận thấy mình đang dành 80% thời gian để làm những việc không mang lại nhiều giá trị cho bản thân.

    Ví dụ như việc lau nhà hàng ngày, rửa bát ngay khi ăn xong, dọn dẹp đồ chơi của con mỗi khi chúng ra khỏi phòng, kiểm tra email liên tục, nghiên cứu thay vì thực sự viết bài và chuyển đổi thành sản phẩm hay thường xuyên lập kế hoạch mà không hành động. Chính vì vậy, dù kết thúc một ngày khi đã mệt nhoài, tôi vẫn thấy công việc của mình chẳng tiến triển là bao.

    Tôi quyết định dành thời gian trả lời một số câu hỏi quan trọng giúp cải thiện cuộc sống theo nguyên tắc 80/20 như:

    • 20% thời gian mình nên làm gì để khiến bản thân hạnh phúc?
    • 20% nhiệm vụ nào sẽ mang lại thành công?
    • 20% sản phẩm nào sẽ mang đến cho mình thu nhập?
    • 20% số tiền kiếm được mình nên chi tiêu thế nào cho hiệu quả và ý nghĩa?
    • 20% những người nào khiến mình hạnh phúc khi dành thời gian với họ?

    Điều quan trọng là tìm ra những việc nhỏ bé (có tính thiểu số) nhưng mang lại nhiều giá trị nhất. Ngoài ra, phát hiện 80% những điều có thể loại bỏ, suy nghĩ lại hoặc chuyển giao cho người khác sẽ giúp cho cuộc sống của bạn dễ dàng hơn. 

    Trả lời được những câu hỏi phía trên, tôi tập trung xây dựng những mối quan hệ sâu sắc và có ý nghĩa trong đời mình, thay vì dành thời gian với những người không khiến cho mình hạnh phúc. 

    Thay vì dọn nhà hàng ngày, tôi dọn hai lần một tuần. Tôi sử dụng máy hút bụi để dọn nhà hiệu quả hơn và nhanh chóng hơn. Thay vì luôn dọn đồ chơi mỗi khi con ra khỏi phòng, tôi để các con tự dọn đồ chơi một lần trong ngày vào buổi chiều, trước bữa cơm tối. Thay vì rửa bát ngay sau mỗi lần ăn, tôi xếp ra một góc và rửa một lần duy nhất vào cuối ngày. Tôi cũng đang xem xét mua một chiếc máy rửa bát để có thêm nhiều thời gian hơn. 

    Mỗi khi viết, tôi giới hạn thời gian nghiên cứu, loại bỏ xao nhãng khiến bản thân không tập trung. Tôi chuẩn bị kế hoạch cho ngày hôm sau trong khoảng 5 phút buổi tối trước khi đi ngủ, thay vì suốt ngày lập kế hoạch với nhiều điều không khả thi. Tôi lựa chọn phát triển The Introvert Writer, cho ra đời ebook và khóa học hữu ích cho độc giả, thay vì làm việc cho những dự án khác. Tôi cũng chi tiêu tỉnh thức hơn, tiết kiệm nhiều hơn và học hỏi về đầu tư. 

    Trong 3-2-1 Thursday Newsletter ngày 30/04/2020, James Clear có chia sẻ 4 bước để áp dụng nguyên tắc 80/20 vào công việc mà tôi cực kỳ tâm đắc. (Chính là những điều tôi nhắc đến trong đoạn mở đầu). Tôi nghĩ rằng, chỉ cần luôn ghi nhớ và thực hành theo 4 bước này, bạn có thể tạo ra những ảnh hưởng tích cực trong cuộc sống của mình.

    1“Để áp dụng nguyên tắc 80/20 vào công việc:
    (1) Tạo danh sách 10 việc bạn dành nhiều thời gian nhất trong ngày
    (2) Khoanh tròn hai việc thực sự mang lại kết quả cho bạn. Tập trung nhiều hơn nữa vào những điều này. 
    (3) Kiểm tra những lựa chọn khác. Tự động hóa hoặc giao phó cho người khác nếu có thể. Nếu không, hãy loại bỏ chúng ra khỏi danh sách.
    (4) Lặp lại quá trình trên”

    James Clear – tác giả cuốn sách “Thói quen nguyên tử”

    Ngay hôm nay, hãy thử áp dụng 4 bước của James Clear vào công việc hàng ngày của bạn. Chắc chắn, khi bạn ngồi xuống, viết ra và phân loại được những ưu tiên của mình, bạn sẽ có một góc nhìn khác để tìm ra những phương án hiệu quả giúp cải thiện năng suất làm việc của bản thân. 

    Quỳnh Đỗ – The Introvert Writer
    Write to grow, then ínpsire!


  • 7 gợi ý hiệu quả giúp bạn ngừng so sánh bản thân với người khác

    Tôi là người rất hay so sánh bản thân với người khác. Từ khi còn bé, tôi luôn thấy tồi tệ khi lỡ đạt điểm thấp hơn bạn bè. Đến khi lớn lên, tôi áp lực khi chứng kiến cuộc sống thành đạt của những người xung quanh. Họ có nhiều tiền, đi du lịch khắp nơi, có ngôi nhà sang trọng hay có một công việc với vị trí đáng ngưỡng mộ và mức lương đáng để ước ao. 

    Đặc biệt kể từ khi tham gia mạng xã hội, mỗi ngày tôi đều trải qua những khoảnh khắc ghen tị với người khác. Có những khi, cảm giác khó chịu tôi tự tạo cho chính mình vì bản thân hay so sánh đã phá hỏng cả một ngày của tôi và cả những người tôi yêu thương. Chính vì lẽ đó, tôi tin rằng, so sánh bản thân với người khác mang đến nhiều tác hại hơn là lợi ích. Và tôi luôn cố gắng để giảm bớt việc so sánh “độc hại” này.

    Không biết bạn đã từng đối mặt với việc so sánh bản thân mình với người khác hay chưa? Thực tế cho thấy việc so sánh bản thân với người khác diễn ra rất phổ biến ở tất cả mọi người. Theo một nghiên cứu thì hơn 75% số người được hỏi cảm thấy ghen tị với một ai đó trong vòng một năm trở lại. 

    Dù tôi có đọc được những bài viết nói về việc so sánh bản thân có thể tạo ra động lực khiến chúng ta trở nên tốt đẹp hơn, nhưng phần lớn, tôi nhận thấy việc so sánh bản thân với người khác đều đem lại những cảm giác khó chịu, khiến bạn không hạnh phúc. Đúng như Theodore Roosevelt từng nói “So sánh chính là kẻ cắp niềm vui”. Tệ hơn, so sánh còn khiến bạn trở nên trầm cảm và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tinh thần của chính mình. 

    Bản thân tôi đã có những lúc cực kỳ mệt mỏi vì những cảm giác khó chịu khi ghen tị với người khác. Những khi đó, câu hỏi mà tôi luôn mong muốn có thể tìm ra lời giải đáp đó là “Làm thế nào để ngừng so sánh bản thân với người khác?”

    Nhận thức được bản thân đang so sánh

    Đầu tiên, bạn cần nhận thức được những khoảnh khắc bạn đang so sánh bản thân với người khác. Đó có thể là khi nghe những người khác bàn tán về một người nào đó mà bạn biết giỏi hơn bạn, kiếm nhiều tiền hơn bạn. Hoặc có thể là khi vô thức lướt Facebook và bắt gặp chia sẻ từ một người bạn về những thành tích họ đạt được trong công việc.

    Khi bắt đầu những ý nghĩ giống như “X sướng thật. Còn mình thì…”, hãy hét to lên với bản thân “DỪNG LẠI”. Lời khuyên nghe có vẻ sáo rỗng đúng không? Nhưng đó chính xác là những gì mà tôi đã thử và thấy hiệu quả.

    Khi tôi bắt đầu cảm nhận mình đang so sánh, tôi thường nói với chính mình: “Dừng lại. Mình lại đang so sánh”. Khi nhận thức được điều này, tôi dần biết cách chuyển hướng sang những suy nghĩ khác tích cực hơn. Với tôi, bước nhận thức này là bước quan trọng nhất để có thể bắt đầu thay đổi và ngừng so sánh bản thân với người khác. Nó rất đáng để bạn thử, ngay hôm nay, ngay bây giờ.

    Tất nhiên, nhận thức được bản thân đang so sánh hay ghen tị không phải đơn giản. Bởi bạn thường hay so sánh trong vô thức và có lúc còn không nhận ra mình đang so sánh. Tuy nhiên, chỉ cần bạn cảm thấy có điều gì đó không ổn với tâm trạng mình, hãy tìm cách nhắc nhở bản thân. 

    Sau khi luyện tập được thói quen tự nhận thức này, bạn có thể bắt đầu thử nghiệm những cách chuyển hướng suy nghĩ tích cực như hít thở sâu, đi dạo, hoặc làm điều gì đó yêu thích. Còn với tôi, điều tôi hay làm nhất chính là thực hành biết ơn. 

    Thực hành biết ơn

    Học cách biết ơn cuộc sống, biết ơn những gì bản thân đang có không phải là điều dễ dàng, nhưng tôi luôn cố gắng thực hành hàng ngày. Bằng cách duy trì việc viết một lời biết ơn mỗi ngày trước khi đi ngủ, tôi thấy bản thân tiến bộ hơn nhiều trên hành trình loại bỏ cảm giác khó chịu mỗi khi đối mặt với sự so sánh không đáng có tôi tự tạo ra cho mình. Tôi nghĩ đến cảm giác tuyệt vời khi có sức khỏe, một cuộc sống hạnh phúc bên gia đình và được làm công việc mình yêu thích mỗi ngày. 

    Có một câu nói của Steve Jobs cũng luôn hiện lên trong tâm trí của tôi trong những khoảnh khắc phản tư: “Thời gian là có hạn bởi vậy đừng lãng phí cuộc sống của bạn để sống cuộc đời người khác”. Sống là chính mình, trân trọng và biết ơn những điều mình có chính là điều tôi khắc cốt ghi tâm để có thể tạo ra những chuyển biến tích cực cho bản thân.

    Hiểu rằng so sánh bản thân với người khác là sự so sánh khập khiễng

    Mọi sự so sánh đều là khập khiễng. Bởi mỗi chúng ta là độc nhất vô nhị trên Trái Đất này. Bạn khác biệt bởi bạn có những giá trị riêng, sở thích riêng, tính cách riêng.  Chắc chắn, bạn sẽ có ít nhất một đặc điểm mà người khác không có. Hiểu được sự thật đơn giản này sẽ khiến bạn nhận ra, việc thua kém người khác ở mặt này hay mặt khác cũng không hẳn có gì là nghiêm trọng khiến bạn phải tổn thương về tinh thần.

    Tập trung vào những điểm mạnh của bạn

    Thay vì nhìn vào những điểm tuyệt vời của người khác, hãy tìm kiếm những điểm mạnh của chính mình. Bạn nghĩ rằng mình không có điểm mạnh gì? Nếu vậy thì chắc chắn là bạn nhìn chưa đủ kĩ. 

    Một người bạn của tôi đã từng học rất kém các môn Toán, Lý, Hóa. Đến mức mà điểm tổng kết ba môn này lúc nào cũng dưới 3. Tuy nhiên, bạn ấy lại có khả năng hội họa tuyệt vời. Một người khác tuy công việc không có gì nổi bật, nhưng tài nghệ nấu ăn lại cực đỉnh. Nếu tập trung vào những điều này, chắc chắn bạn sẽ thấy tự tin hơn rất nhiều. Khi đó, việc so sánh sẽ dần dần không khiến bạn bận tâm nhiều nữa. 

    Leo Babuta trong bài viết của mình có chia sẻ. “Tôi nhìn vào những người bạn có thể sáng tạo ra những video hay podcast tuyệt vời trên website của họ. Sau đó, tôi nhìn vào những kỹ năng đó của chính tôi. Tôi nhận ra rằng mình không thể nào so sánh được với họ. Thực tế, khả năng của tôi còn ở mức khá tệ. 

    Tuy nhiên, nghĩ kỹ một chút thì đây không hẳn là một sự so sánh công bằng. Chỉ bởi vì tôi không có những kỹ năng như họ, không có nghĩa là tôi không nên làm blog, hay nên thấy buồn tủi, chán nản và ghen tị vì điều này. Nếu như nhìn vào những điểm mạnh của bản thân tôi – những bài viết hữu ích và chân thành từ tận đáy lòng, tôi nghĩ rằng mình có rất nhiều điều để tự hào và hạnh phúc. Chính điều này giúp đã giúp tôi vững tin theo đuổi sự nghiệp của mình. 

    Điều quan trọng tôi muốn nói là khả năng nhìn vào những điểm mạnh, hiểu được giá trị thực sự của bản thân chính là một trong những chìa khóa của thành công. Nếu không có khả năng này, bạn khó có thể tiếp tục cố gắng và tin tưởng vào bản thân để tiến xa hơn trên con đường mình lựa chọn”.

    Lấy so sánh làm động lực để phát triển

    Đây là cách mà tôi thấy hiệu quả nhất với bản thân mình. Là người luôn có những suy nghĩ so sánh với người khác, gần như hàng ngày, nhất là khi truy cập Facebook và thấy những thành tựu của người khác, nhưng tôi đã thực hành đủ nhiều để có thể tự động chuyển sang chế độ được truyền cảm hứng. 

    Những câu hỏi tôi luôn nghĩ trong đầu đó là làm thế nào để có thể thành công được như họ? Mình cần tập trung phát triển những điều gì? Đâu là điểm yếu mà mình cần cải thiện? Một khi đã có câu trả lời, ví dụ là cần tối ưu thêm những bài viết chẳng hạn, tôi lập tức thực hành ngay. Cứ như thế, những suy nghĩ so sánh dần qua đi.

    Hạn chế sử dụng mạng xã hội

    Ý thức được việc sử dụng mạng xã hội là một trong những nguyên nhân lớn nhất dẫn đến những suy nghĩ so sánh với người khác, tôi hạn chế sử dụng mạng xã hội. Tôi từng đọc nhiều lời khuyên nên loại bỏ mạng xã hội hoàn toàn ra khỏi cuộc sống. Nhưng nếu bạn có những lý do chính đáng để sử dụng mạng xã hội, hãy điều chỉnh chứ không nên loại bỏ. 

    Hạn chế sử dụng mạng xã hội không mục đích. Thiết lập tần suất và thời gian sử dụng phù hợp là một điều đáng cân nhắc. Điều này không chỉ giúp bạn hạn chế những cảm giác tiêu cực mà còn khiến bạn tập trung vào bản thân, giảm thiểu xao nhãng và sử dụng thời gian hiệu quả hơn. 

    5 câu hỏi phản tư dành cho bạn

    Thực hành trả lời câu hỏi này cùng với nhật ký chính là một cách tốt giúp bạn nhận thức về tình trạng so sánh bản thân với người khác.

    1. Bạn thường so sánh bản thân mình với ai? Ảnh hưởng của sự so sánh này đến cuộc sống của bạn như thế nào?
    2. Tình huống hay hoàn cảnh nào dẫn đến việc bạn so sánh bản thân với họ? Những so sánh này thường là tích cực hay tiêu cực?
    3. Điều gì trong cuộc sống khiến bạn cảm thấy tự hào hoặc thấy biết ơn?
    4. Bạn có thường nhìn nhận bản thân dựa trên những điều người khác nói?
    5. Điều gì thường làm cho bạn có tâm trạng khá hơn khi đối mặt với những chuyện không như ý muốn?

    Tôi nghĩ rằng, điều quan trọng không phải là bằng mọi cách để loại bỏ sự so sánh ra khỏi cuộc sống của bạn. Thay vào đó, điều tôi luôn cố gắng làm là chấp nhận những cảm xúc tự nhiên của chính mình và tìm cách để cảm thấy tốt hơn. 

    Ngày trước, tôi luôn nghĩ về những đặc điểm tính cách có phần “xấu xí” của bản thân và thấy hổ thẹn. Điều này chỉ khiến tôi càng thấy tệ hơn. Gần đây, tôi học cách chấp nhận bản thân như mình vốn có. Bằng cách chấp nhận, tôi đi đến một giai đoạn nhận thức mới. Đó là luôn nhắc nhở chính mình phải cố gắng vươn lên và làm tốt hơn nữa, thay vì để bản thân gục ngã trước những khiếm khuyết của chính mình. Khi cố gắng hết sức và sống trọn vẹn với những giá trị của mình, tôi thấy đủ đầy và an yên.

    Quỳnh Đỗ – The Introvert Writer
    Write to grow, then inspire!


  • Bạn biết gì về tư duy phát triển – tư duy để thành công?

    Trước khi Roger Bannister lập kỷ lục thế giới với thành tích chạy 1 dặm trong vòng 3 phút 59,4 giây, tất cả mọi người vẫn nghĩ rằng không thể chạy 1 dặm dưới 4 phút. Vì đây là một điều bất khả thi về mặt thể lực. 46 ngày sau khi Roger đạt thành tích này, lại có thêm một người nữa cán đích dưới 4 phút. Cho đến bây giờ, hàng nghìn vận động viên đã đạt thành tích “dưới 4 phút trong 1 dặm”.  

    Tại sao lại có sự thay đổi như vậy trước và sau khi Roger đạt thành tích này? Đó là bởi Roger đã giúp tất cả mọi người loại bỏ niềm tin giới hạn rằng không thể chạy dưới 4 phút 1 dặm. Như Henry Ford từng nói: “Dù bạn nghĩ bạn làm được hay không, bạn luôn đúng.”

    Nếu như bạn có niềm tin mạnh mẽ rằng bạn có thể đạt được những điều mình muốn, chắc chắn, bạn sẽ tạo ra được sự khác biệt. Tin rằng mọi điều là có thể, cố gắng nỗ lực hết mình để đạt được mục tiêu chính là một trong những đặc điểm của người có tư duy phát triển. 

    Tư duy phát triển là gì?

    Nhà tâm lý học Carol Dweck lần đầu giới thiệu về khái niệm tư duy phát triển trong cuốn sách “Tâm lý học để thành công”. Trong quá trình làm việc, bà đã thực hiện nhiều nghiên cứu khác nhau về những người thành công và cả những người thất bại. Bà cho rằng những người thành công là những người có tư duy phát triển. Họ tin vào việc cố gắng nỗ lực làm việc chăm chỉ, phát triển những cách thức mới, biết đầu tư và không ngừng học hỏi để nâng cấp bản thân. 

    Carol định nghĩa: “Tư duy phát triển dựa trên niềm tin rằng những phẩm chất cơ bản của bạn là thứ có thể trau dồi bằng nỗ lực bản thân. Dù ban đầu chúng ta có thể không giống nhau về tài năng, năng khiếu, sở thích hoặc tính cách, chúng ta đều có thể thay đổi và phát triển bằng cách liên tục trải nghiệm và ứng dụng vào cuộc sống”.

    Trái ngược với tư duy phát triển là tư duy cố định. Người có tư duy cố định cho rằng tính cách, sự thông minh và khả năng sáng tạo đều được quyết định do gen. Nếu họ gặp thất bại thì có nghĩa là họ không thông minh hoặc không có tài năng trong lĩnh vực đó. Điều đó ngăn cản họ tiếp tục nỗ lực và cố gắng. Bởi họ cho rằng kể cả làm như vậy thì cũng không thay đổi được điều gì. 

    Tôi cho rằng, tư duy chính là những niềm tin mãnh liệt và quyền lực nhất. Chúng khiến bạn tạo ra sự thay đổi, định hướng cho những quyết định và hành động của bạn. Nếu sở hữu một tư duy phát triển, bạn sẽ giải phóng được những tiềm năng mạnh mẽ nhất của bản thân và dễ dàng đạt được mục tiêu của mình.

    Những ví dụ về tư duy phát triển

    Khi bạn muộn làm

    Sáng ngày hôm đó, khi bạn tỉnh dậy đã là 8:30 sáng. Vậy là đã quá giờ làm việc tận 30 phút. Bạn cuống cuồng ra khỏi giường, nhanh chóng mặc quần áo, vội vàng dắt xe ra và phi như bay đến công ty. Trên đường đi, bạn bực bội không ngừng vì cái đồng hồ báo thức không kêu như thường lệ và cố gắng nghĩ cách để đối phó với lời quở trách của sếp.

    Nếu như bạn xử sự đúng như tình huống trên, tư duy cố định đang sở hữu bạn. Bởi người có tư duy phát triển sẽ không đổ lỗi cho người khác hoặc hoàn cảnh. Họ sẽ chấp nhận sự thật rằng mình đã đi muộn và tìm cách để không phạm phải sai lầm này lần sau. Có thể họ sẽ đi ngủ sớm hơn, để chiếc đồng hồ xa khỏi tầm với và cài đặt âm lượng cao hơn để hạn chế việc tắt báo thức rồi ngủ quên mất.   

    Khi bạn nhận chỉ trích từ người khác

    Bạn là một cây viết mới và đăng tải bài viết của mình trên trang cá nhân. Có người khen ngợi nhưng cũng có người góp ý tiêu cực về bài viết. Họ chỉ trích cách trình bày, ý tưởng và kỹ năng viết của bạn. Lúc này, có thể bạn sẽ ngay lập tức buồn rầu vì nhận định những lời chỉ trích của họ là đúng. Bạn cho rằng mình là không có tài năng, kém cỏi và thật vô dụng. 

    Trường hợp khác, bạn có thể quá tự tin, nghĩ rằng những người nhận xét như vậy là không hiểu biết. Bạn tin rằng mình đã làm rất tốt và không có gì cần sửa chữa cả. Có thể bạn còn đôi co với họ và để lại những lời phản biện không hay.

    Nếu bạn xử lý tình huống như trên, bạn đang sở hữu tư duy cố định. Là người có tư duy phát triển, bạn sẽ không làm như vậy. Bạn sẽ bình tĩnh để xem xét lời nhận xét từ độc giả. Nhìn nhận những lời góp ý này một cách chủ quan, đọc lại bài viết của mình và tìm hiểu xem đâu là vấn đề mình cần cải thiện. 

    Nếu cần sửa đổi, bạn sẽ không ngần ngại thừa nhận khuyết điểm và cố gắng khắc phục chúng. Nhưng nếu bạn biết rằng những gì mình viết ra đã phù hợp với những giá trị của mình, bạn hiểu rằng bạn không thể làm hài lòng tất cả mọi người.

    Khi nhận một công việc mới

    Khi bạn được phân công nhận một dự án mới mà bạn chưa từng làm bao giờ, có thể bạn sẽ sợ hãi và thấy không phù hợp với dự án. Bạn sẽ nghĩ ra rất nhiều lý do khiến bản thân nhụt chí và lùi bước. Tuy nhiên, nếu có một tư duy phát triển, bạn biết rằng, mình luôn có thể học hỏi trong quá trình làm việc. 

    Kể cả khi mắc lỗi, đó cũng là một bài học kinh nghiệm quý báu giúp bản thân trở nên tốt hơn. Ngoài ra, bạn cũng sẽ biết cách tìm hiểu và học hỏi thêm những kỹ năng mới để có thể hoàn thành dự án một cách tốt nhất trong khả năng của mình. 

    Làm thế nào để hình thành tư duy phát triển?

    Nhìn lại bản thân. 

    Dành thời gian để nhìn lại bản thân, trân trọng những gì mình đã làm được đồng thời tìm ra những vấn đề cần cải thiện. Hiểu được bản thân để phát huy điểm mạnh và cải thiện điểm yếu của mình. Như vậy, bạn sẽ hình thành được tư duy phát triển cho bản thân.

    Loại bỏ niềm tin giới hạn 

    Tư duy, đơn giản là những niềm tin của bạn. Tôi nghe được điều này ở đâu đó và phải gật gù vì nó. Loại bỏ những niềm tin giới hạn sẽ giúp bạn giải phóng tiềm lực của bản thân và hình thành tư duy phát triển. 

    Tìm ra mục đích cuộc sống

    Nếu có một mục đích rõ ràng, mạnh mẽ, bạn sẽ tìm cách để theo đuổi và đạt được mục tiêu của mình. Quá trình này chính là lúc bạn hình thành được tư duy phát triển cho bản thân. 

    Không ngừng học hỏi

    Những người có tư duy phát triển là những life-long learner (những người học suốt đời). Họ luôn tìm tòi và học hỏi mọi điều trên hành trình của mình. Từ kiến thức, kỹ năng cần thiết cho đến việc lắng nghe và học hỏi từ những người xung quanh.Nhờ đó mà họ cải thiện và phát triển bản thân.

    Rời khỏi vùng an toàn của bản thân

    Rời khỏi vùng an toàn của bản thân là một cách tự thử thách bản thân. Thử thách này có thể khiến bạn sợ hãi mà chùn bước. Nhưng nếu coi đây là cơ hội phát triển bản thân, bạn sẽ trở nên thành công hơn rất nhiều. Biết nắm bắt cơ hội, nỗ lực hết mình để phát triển những kỹ năng mới, học cách làm việc và tương tác với mọi người, tìm cách vượt qua những chướng ngại vật trên con đường bạn đi chính là điều quý giá nhất mà bạn có được. 

    Kiên cường gan góc theo đuổi mục tiêu – “Grit”

    Tôi không tin vào thành công sau một đêm. Nếu như bạn đã từng đọc cuốn “Những kẻ xuất chúng”, bạn biết cần 10.000 giờ để có thể trở nên giỏi giang ở một lĩnh vực nào đó. Có thể không cần đến 10.000 giờ, nhưng chắc chắn, sẽ mất thời gian để học một kỹ năng mới, một ngôn ngữ mới hay một nhạc cụ mới.

    Trong thời gian này, có thể sẽ có những điều khiến bạn chán nản, buông xuôi và muốn bỏ cuộc. Điều bạn cần làm là tập trung, nỗ lực và kiên cường theo đuổi mục tiêu của mình. “Grit” chính là điều bạn cần rèn luyện để vững vàng vượt qua mọi khó khăn và tiến về phía trước. 

    Cho phép bản thân được thất bại

    Thất bại chính là bước đệm quan trọng dẫn đến thành công. Thất bại giúp bạn học được nhiều bài học có ý nghĩa, khám phá thêm những khả năng của bản thân và trở nên vững vàng hơn. Những người thành công nhất trên thế giới không phải là những người chưa từng thất bại. 

    J.K Rowling đã bị 12 nhà xuất bản từ chối trước khi đưa được Harry Potter đến tay bạn đọc và trở thành người phụ nữ giàu thứ hai hành tinh với thương hiệu được định giá lên đến 15 tỷ đô la. Edison trải qua 10.000 lần thất bại để rồi phát minh ra bóng đèn điện. Họ đã thất bại đủ nhiều để có thể đạt được thành công rực rỡ mà chúng ta trầm trồ ngưỡng mộ hôm nay.

    Dành thời gian với những người có tư duy phát triển

    Bạn là trung bình cộng của năm người mà bạn chơi thân nhất. Bởi vậy, hãy dành thời gian với những người có tư duy phát triển. Bạn sẽ dễ dàng học hỏi và phát triển bản thân. 

    Ngoài ra, đọc sách cũng là một cách để hình thành nên tư duy phát triển cho bản thân. 

    Xem thêm: The Introvert Writer Reading List

    Quan trọng là hành trình, không phải đích đến

    James Clear – tác giả tôi yêu thích có viết: “Hãy nhớ rằng, hành trình bạn trải qua là quan trọng chứ không phải đích đến. Điều đó có nghĩa là quan tâm đến những kỹ năng bạn cần trau dồi chứ không phải những điều khi sinh ra bạn đã sở hữu. Bạn có thể trở nên sáng tạo hơn, thông minh hơn. Cũng có thể trở thành vận động viên hay một nghệ sĩ tuyệt vời và thành công hơn nữa bằng cách tập trung vào quá trình chứ không phải là kết quả cuối cùng”.

    “Thay vì lo lắng về việc chiến thắng giải đấu, hãy cam kết tập luyện như một nhà vô địch. Thay vì lo lắng viết sao cho được cuốn sách bán chạy nhất, cam kết với hành trình sáng tạo ý tưởng một cách thường xuyên, liên tục. Thay vì lo lắng làm thế nào để có cơ bụng sáu múi, hãy cam kết bằng việc ăn uống lành mạnh mỗi ngày”. 

    Là chính mình

    Có lẽ điều khó nhất với bản thân tôi đó là phải giả vờ là người khác và không được là chính mình. Sống với những giá trị của bản thân, theo đuổi những mục đích của mình, dù có khó khăn, cũng là một đặc điểm của những người có tư duy phát triển.

    Hy vọng rằng, qua bài viết này, bạn sẽ có thêm nhiều gợi ý và động lực trên con đường phát triển bản thân của mình. Dù cũng chỉ mới bắt đầu những bước đầu tiên trên hành trình còn lắm gian truân của mình, tôi hiểu rằng, còn học hỏi là còn phát triển. Và hạnh phúc sẽ được tìm thấy trên đường đi, không phải ở đích đến, phải vậy không?

    Chúc bạn luôn cảm nhận được hạnh phúc trên từng bước đi trong hành trình của mình!

    Quỳnh Đỗ – The Introvert Writer
    Write to grow, then inspire!

    P/S: Bài viết có tham khảo từ các nguồn sau:


  • Làm gì khi bạn chán nản buông xuôi và muốn bỏ cuộc?

    Trong cuộc sống, có những ngày tôi phấn chấn, tràn đầy năng lượng. Dường như tôi có rất nhiều ý tưởng và có thể hoàn thành mọi thứ một cách tuyệt vời nhất. Nhưng cũng có những ngày mức năng lượng ở mức trung bình, tôi chỉ làm việc như mọi thứ đã được lập trình sẵn. Dù hoàn thành công việc nhưng cũng chẳng có mấy cảm xúc buồn vui.

    Tệ hơn nữa, thi thoảng, có ngày tôi muốn từ bỏ mọi thứ mình đang cố gắng. Mọi cảm giác tệ hại nhất như chán nản buông xuôi mệt mỏi đều tìm đến tôi cùng một lúc. Liệu bạn có từng trải qua những cảm giác như vậy trong cuộc đời? Bạn đã làm gì khi đối mặt với những khoảnh khắc đó?

    Có những ngày chán nản buông xuôi mệt mỏi…

    Bạn không muốn tiếp tục:

    • Làm công việc yêu thích của mình. Ví dụ như với tôi là viết lách. Có những ngày tôi thực sự cảm thấy chán nản và không có tâm trạng để viết
    • Những thói quen tốt có ích cho sức khỏe. Ví dụ như với tôi là việc đi bộ cầu thang, ăn những món ăn tốt cho cơ thể, có nguồn gốc thực vật, ít dầu mỡ, hạn chế thức ăn sẵn.
    • Con đường sự nghiệp của mình. Với tôi là từ bỏ blog này vì nghi ngờ tính khả thi, lo lắng cho tương lai của bản thân. Ngoài ra còn là bởi suy nghĩ tiêu cực khi so sánh với thành công của người khác. Rồi buồn bã vì lượt tương tác, vân vân và mây mây.
    • Tư duy tích cực. Cảm thấy những điều tích cực mình tin tưởng và xây dựng không có ý nghĩa và tác dụng gì hết.
    • … (Nhiều điều nữa, dành cho bạn kể tên).

    Đâu có thể là giải pháp cho mỗi chúng ta?

    Nếu bạn đã từng trải qua những tình huống tương tự, có lẽ, bạn sẽ cần đến một điều. Đó là “Grit”. Grit, theo định nghĩa của Angela Duckworth, tác giả cuốn sách cùng tên, bán chạy nhất New York Times, là “đam mê và kiên trì theo đuổi mục tiêu dài hạn”. 

    “Một trong những cách giúp bạn hiểu grit là gì, đó là hãy định nghĩa điều ngược lại. Grit không phải là tài năng, không phải là may mắn. Nó cũng không phải là việc bạn mong muốn mãnh liệt một điều gì đó ở thời điểm hiện tại”.

    “Thay vào đó, grit là điều mà các nhà nghiên cứu gọi là “ mục đích cuối cùng”. Mục tiêu mà bạn quan tâm nhiều đến mức, giúp bạn định hướng và mang lại ý nghĩa cho mọi việc bạn làm. Grit còn có nghĩa là kiên định với mục tiêu đó. Kể cả khi bạn gặp phải những khó khăn, thử thách và thất bại. Ngay cả khi bạn mắc sai lầm, khiến mọi thứ rối tung rối mù không kiểm soát. Cả khi tiến độ hướng tới mục tiêu của bạn đang dậm chân tại chỗ hoặc chậm lại”.

    “Tài năng và may mắn đóng vai trò quan trọng trong thành công. Nhưng tài năng và may mắn không thể mang đến cho bạn grit. Trên con đường dài phía trước, tôi nghĩ grit có tầm quan trọng ít nhất là ngang hàng với tài năng và may mắn, nếu không muốn nói là nhiều hơn” – Một đoạn trích giải thích về Grit trên website của Angela Duckworth.

    Vậy bạn có thể hiểu nôm na, grit chính là kiên trì theo đuổi mục tiêu đến cùng, dù có bất kỳ điều gì xảy ra.

    Để gan góc, kiên cường theo đuổi mục tiêu đến cùng

    Nhớ lại lý do mình đã bắt đầu

    Ralph Marston từng nói: “Hãy nhớ tại sao bạn bắt đầu, nhớ rằng bạn đang đi đến đâu, nghĩ về việc tuyệt vời thế nào khi mình đặt chân đến đó, và tiếp tục cố gắng”. Khi gặp những vấn đề khó khăn, tôi thường nhớ lại lý do mình bắt đầu. Thật may, trước khi quyết định điều gì đó, tôi thường viết vào nhật ký. Xem lại những lý do khiến mình bắt đầu làm tôi dao động. 

    Lúc đó có thể tôi sẽ nghĩ: “Liệu có còn quá sớm để bỏ cuộc? Hay cố gắng thêm chút nữa”. Hình ảnh mà tôi thường liên tưởng lúc này là bức tranh một người bỏ cuộc khi chỉ còn cách mỏ vàng một nhát cuốc. Đây chính là điểm bắt đầu khiến tôi dần dần dịch chuyển suy nghĩ của mình.

    Nhìn lại hành trình đã qua

    Theo dòng chảy của cảm xúc, tôi nhớ về những điều đã trải qua. Dù có những chút vướng bận, hoài nghi, nhưng cũng có lúc bộ não của tôi tua chậm đến khoảnh khắc hạnh phúc. Nhiều khi muốn ngừng viết, tôi chợt nhớ đến những lời động viên của độc giả. Như điều kỳ diệu của luật hấp dẫn, bằng cách nào đó, tôi nhận được tin nhắn cảm ơn chân thành từ bạn đọc. Tôi dần cảm thấy khá hơn và lạc quan hơn với công việc của mình.

    Nhớ về những điều đã trải qua, những chua cay ngọt bùi từng nếm trải, có lẽ, bạn sẽ có thêm một chút tích cực để tiếp tục. Bởi lẽ, bạn thấy tiếc những gì bản thân đã gây dựng và cố gắng. Biết đâu đấy, bạn sẽ nghĩ mọi chuyện cũng không đến nỗi tệ như vậy. Và rồi, bạn nhìn thấy le lói chút ánh sáng để viết tiếp câu chuyện của mình.

    Chú ý: Những ý tưởng tiếp theo đây không phải là của tôi. Đây là những điều tôi học được từ James Clear. Một số đoạn được đặt trong ngoặc kép là phần tôi chuyển ngữ từ bài viết của James. Phần còn lại là những suy nghĩ của chính tôi khi trải nghiệm những gợi ý này từ James. Tôi đã thực hành những điều này được một thời gian và cảm nhận được thay đổi tích cực trong cuộc sống của mình.

    Tâm trí bạn chỉ là công cụ gợi ý 

    Điều này có nghĩa là gì? Có nghĩa rằng, suy nghĩ của bạn chỉ là gợi ý để bạn tham khảo mà thôi. Chúng không phải là những mệnh lệnh bạn cần tuân theo. Bởi vậy, bạn luôn có thể đưa ra những lựa chọn cho cuộc đời mình. 

    Nếu bạn dừng lại một chút, như tôi đã nói phía trước, bạn có thể nhận ra bộ não cũng đưa ra cho bạn vài gợi ý khác nữa. Ngoài những gợi ý rằng bạn mỏi mệt, cần nghỉ ngơi, liệu đâu đó trong bạn vẫn còn vang lên những tiếng nói yếu ớt: “Hay là cố thêm chút nữa, sắp xong rồi”. “Viết thêm một bài này thôi, rồi kệ ra sao thì ra”. “Làm một lần nữa thôi rồi bỏ cũng được”. Bạn đã từng nghe thấy những tiếng nói như vậy? Tôi đoán, chắc là có.

    Tôi nghĩ rằng, chúng ta luôn có quyền lựa chọn cho mình. Mỗi một giây phút trôi qua, bạn đều đang đưa ra những lựa chọn cho cuộc sống. Những lựa chọn trong những giờ phút như vậy dần dần tạo nên cuộc sống và chính con người bạn. Nếu như hôm nay bạn không lựa chọn tỉnh táo, có thể một lúc nào đó, bạn sẽ hối tiếc vì những việc bạn chưa làm. 

    Bởi vậy, rất nhiều lần trong khoảng thời gian 4 tháng vừa qua, tôi lựa chọn tiếp tục viết bài, trung thành với thói quen viết tôi đã cố gắng tạo ra. Dù có những ngày tôi không muốn viết, không có cảm xúc để viết, tôi vẫn ngồi vào bàn, viết những gì mình nghĩ. Đôi khi những dòng đầu tiên nguệch ngoạc tôi viết lúc bắt đầu đó, tôi không thể sử dụng được gì và phải bỏ đi tất cả. Nhưng nếu không có sự bắt đầu cần thiết đó, tôi đã không thể hoàn thành bài viết của mình.

    Cảm giác không thoải mái chỉ là tạm thời

    Nếu như bạn nhìn lại, thì những cảm giác khó chịu, không thoải mái chỉ là tạm thời. Khi hiểu được điều này, bạn sẽ thấy dễ dàng vượt qua hơn. Chịu khó thêm 3 phút dọn dẹp bàn làm việc. Thêm 10 phút khó chịu tập thể dục có ích cho sức khỏe. Rồi 10 phút xem một bài giảng online để có thêm kiến thức. Mấy chục phút để bắt đầu viết một bài viết. Và mọi cảm giác khó chịu nhất thời này cũng sẽ qua, nhường chỗ cho những cảm giác tích cực khác. Chỉ cần bạn cho mình một cơ hội để thực sự hành động.  

    Khi hoàn thành công việc, bạn sẽ không bao giờ thấy hối tiếc

    Theodore Roosevelt từng nói rằng: “Phần thưởng tuyệt vời nhất mà cuộc đời ban tặng chính là cơ hội được làm những việc đáng làm một cách chăm chỉ”. Chúng ta luôn muốn làm những việc đáng làm. Nhưng lại không muốn trải qua những khó khăn gian khổ khi làm công việc đó. Chúng ta luôn muốn kết quả cuối cùng. Nhưng không muốn trải qua những thất bại trước khi có thể đạt được thành tựu.

    ”Ai cũng muốn huy chương vàng. Nhưng hiếm người muốn tập luyện như một vận động viên Olympic”.

    Đúng là có những ngày tôi thực sự mệt mỏi. Đến nghĩ thôi cũng mệt mỏi. Dường như mọi thứ đều chống lại tôi, khiến tôi nghiêng hẳn về phía bỏ cuộc. Nhưng khi nghĩ đến cảm giác tuyệt vời mỗi khi hoàn thành công việc, tôi luôn cố gắng đưa ra lựa chọn tiếp tục. Và chưa bao giờ tôi thấy hối hận vì lựa chọn này của mình.

    James Clear đã đúc kết lại bằng câu nói tuyệt vời. “Đôi khi hành động đơn giản bạn cần làm là can đảm bước ra khỏi những suy nghĩ của mình và thực hiện công việc, dù ở mức độ trung bình. Đây đã là một chiến thắng đáng để ăn mừng”.

    Đơn giản đó là cuộc sống

    “Cuộc sống là việc liên tục cân bằng giữa việc dễ dàng rơi vào xao nhãng và vượt qua khó khăn để tuân thủ kỷ luật. Không phải nói quá khi cho rằng cuộc sống và danh tính của chúng ta được định nghĩa bởi chính sự cân bằng mong manh này.”

    “Cuộc sống là gì, nếu không phải là tổng cộng hàng trăm nghìn trận chiến mỗi ngày để đưa ra những quyết định nhỏ như nên tiếp tục hay từ bỏ? Khoảnh khắc bạn không muốn làm việc? Đó không phải là khoảnh khắc bạn không nên có và cần loại bỏ. Đó chỉ đơn giản là một trong nhiều khoảnh khắc của cuộc sống. Hãy trải nghiệm chúng theo cách mà bạn có thể tự hào”.

    Bí mật để bạn tiếp tục 

    Đó là: “show up”. 

    Hãy xuất hiện. Làm công việc của mình, đừng trốn chạy. Rất đơn giản nhưng không hề dễ dàng. Tôi biết. Nhưng tôi cũng biết đó là điều mà bạn nên thử. Bắt đầu là một lần, rồi sau đó là nhiều lần nữa trong cuộc đời.

    Bạn vẫn lo lắng kể cả khi đã thực sự làm việc, kết quả vẫn không được như ý? Liệu rằng những gì bạn làm đã là những điều tốt nhất hay chưa? Liệu bạn có tiến tới được những mục tiêu của mình?

    James khẳng định chắc nịch: “Việc của tôi là thực hiện công việc đó. Còn lại hãy để thế giới quyết định”.

    Lời cuối

    Tôi cũng chỉ là cá thể nhỏ bé trong số hơn 7 tỷ người trên hành tinh này. Không có điều gì quá đặc biệt, chưa có thành tựu gì nổi bật để khiến người khác phải trầm trồ. Hàng ngày tôi vẫn phải đấu tranh vì những điều nhỏ nhặt, kiếm tiền để trang trải cuộc sống và cố gắng bám trụ với những gì mình cho là đúng đắn. Nhưng tôi nghĩ chính vì vậy mà những gì tôi viết sẽ có những nét tương đồng với cuộc sống của mọi người. 

    Trước đây, tôi không tin vào những điều đơn giản. Tuy nhiên, khi bắt đầu sống tối giản, tìm hiểu thêm về những phương thức làm việc hiệu quả để tiến tới thành công, tôi thường thấy câu trả lời nằm ở những điều đơn giản. Tất nhiên, đơn giản nhưng không phải dễ dàng. Nhưng một khi bạn hiểu và có niềm tin vào những điều đó, chúng sẽ tạo ra những thay đổi tích cực trong cuộc sống của bạn. 

    Tôi là người không tin vào những điều kỳ diệu diễn ra trong một đêm. Làm việc chăm chỉ hàng ngày, kiên trì với mục tiêu của mình và nhân rộng những khoảnh khắc đó lên, theo thời gian, tôi nghĩ mình sẽ tìm được bến bờ mình cần tới. Nếu bạn cũng có những quan điểm như tôi, tôi nghĩ chắc chắn bài viết này sẽ hữu ích với bạn, theo cách này hay cách khác.

    Chúc mọi người không chỉ có đam mê mà còn có sự kiên cường gan góc, dám “show up” và hoàn thành công việc của mình. Để một ngày nào đó, bạn sẽ tự hào vì tất cả những gì bạn đã làm được.

    Quỳnh Đỗ – The Introvert Writer
    Write to grow, then inspire!


  • Loại bỏ niềm tin giới hạn để giải phóng sức mạnh tiềm ẩn bên trong bạn

    Một người bạn của tôi nói rằng nếu bây giờ 20 tuổi bạn ấy sẵn sàng làm lại mọi thứ. Nhưng hiện tại thì đã quá muộn để thử nghiệm những điều mới mẻ trong cuộc đời. Tôi cũng từng có những suy nghĩ như vậy. Những suy nghĩ kiểu như còn quá trẻ hay đã quá già để làm điều gì đó. Cho đến đầu năm nay, khi tôi bước ra khỏi vùng an toàn của mình, tôi nhận ra một điều. Tất cả những gì tôi nghĩ chỉ là là những niềm tin giới hạn của bản thân tôi.

    Đùng là tôi không thể so sánh với những bạn trẻ năng động hiện nay. Nhưng khi bước ra và thử nghiệm những điều mới với tư cách một người đã đi làm nhiều năm, tôi cũng có những lợi thế của riêng mình. Dù chưa có nhiều thành công, nhưng những việc tôi làm được đã chứng minh một điều. Rằng mọi chuyện là hoàn toàn có thể. Bạn có thể loại bỏ niềm tin giới hạn, thử thách bản thân, theo đuổi ước mơ và sống cuộc đời bạn mong muốn.

    Bạn thường có những niềm tin giới hạn gì? Làm thế nào để loại bỏ niềm tin giới hạn và giải phóng sức mạnh tiềm ẩn bên trong của bạn? Cùng kiểm tra những gợi ý sau đây nhé!

    Bài viết này nằm trong series “Bài Viết Theo Yêu Cầu” được đăng vào mỗi thứ ba hàng tuần. Đây là yêu cầu từ một bạn khán giả gửi từ phần trả lời khảo sát cho khóa học blog miễn phí. Gửi yêu cầu của bạn về những chủ đề bạn muốn tôi thực hiện qua Fanpage hoặc mục Liên hệ trên TIW.

    Niềm tin giới hạn là gì?

    Niềm tin giới hạn là những niềm tin sai lệch ngăn cản bạn thực hiện những điều mình mong muốn. Chúng khiến bạn từ chối thực hiện những việc quan trọng trong cuộc đời mình. Tôi cũng là người từng có nhiều niềm tin giới hạn về bản thân. Ví dụ như tôi nghĩ rằng mình không giỏi về công nghệ. Tuy nhiên từ khi bắt đầu tập tành blog và học hỏi thêm nhiều kiến thức mới, niềm tin này đã dần phai nhạt.

    Niềm tin giới hạn thường có những ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống của bạn. Chúng giới hạn những lựa chọn của bạn, khiến bạn không thể đưa ra quyết định sáng suốt cho bản thân. Niềm tin này cũng ngăn bạn nắm lấy những cơ hội tuyệt vời trong cuộc đời. Bạn không giải phóng được năng lực cao nhất của mình. Tất cả đều cản trở bạn tiến gần đến cuộc sống bạn mong muốn.

    Những niềm tin giới hạn thường gặp trong cuộc sống

    Một số niềm tin giới hạn thường gặp trong cuộc sống, được chọn lọc từ trang Simple Minded.

    Niềm tin giới hạn về bản thân

    • Tôi không xinh đẹp…
    • Tôi quá già (quá trẻ) để làm điều gì…
    • Tôi không thông minh…
    • Tôi không có thời gian để….
    • Tôi không có đủ tiền để…
    • Tôi không có khả năng…
    • Tôi không giỏi…
    • Không ai quan tâm đến những gì tôi nói…

    Niềm tin giới hạn về tiền bạc

    • Người giàu thường…(những điều xấu)
    • Tôi không giỏi về tiền…
    • Tôi không thể đầu tư…
    • Tôi không thể tiết kiệm…
    • Tôi chẳng bao giờ kiểm đủ tiền để…
    • Tiền bạc là nguồn cơn của mọi tội lỗi.

    Niềm tin giới hạn về tình yêu

    • Tôi không xứng đáng được yêu.
    • Yêu là đau khổ.
    • Tôi không bao giờ tìm được người nào như anh ấy/cô ấy.

    Niềm tin về nghề nghiệp

    • Tôi không có đủ kinh nghiệm…
    • Tôi không giỏi về….
    • Tôi không thể kiếm tiền từ việc tôi thích.
    • Đã quá muộn để tôi theo đuổi giấc mơ của mình.
    • Đã quá muộn để phát triển sự nghiệp từ….

    Niềm tin giới hạn thường đến từ đâu?

    Môi trường sống – mọi thứ xung quanh bạn

    Những niềm tin giới hạn thường đến từ những điều xung quanh bạn. Bạn có chú ý đến nó không? Nó có thể bắt nguồn từ những niềm tin khi còn nhỏ, từ chính ông bà, bố mẹ của bạn. Ví dụ như tôi luôn có niềm tin rằng học Văn là bị hâm, hay dở hơi. Vì mọi người trong nhà tôi, bố mẹ tôi đều nói vậy. 

    Những niềm tin này cũng có thể hình thành từ những sự việc xung quanh bạn. Ví dụ khi nhà hàng xóm có một anh xăm trổ đầy mình, hay gây gổ đánh nhau. Bạn nghĩ rằng ai mà xăm trổ đều là những người không ra gì. Hoặc gần nhà bạn, nhiều anh chị lên thành phố làm, có nhiều cơ hội kiếm tiền. Bạn nghĩ rằng nhất định phải bỏ quê lên phố mới mong có cơ hội đổi đời. Khởi nghiệp ở trên chính quê hương của mình là điều bạn không bao giờ nghĩ đến. 

    Bạn hãy để ý xem có điều gì tương tự tác động đến suy nghĩ của bạn?

    Sự kiện trong cuộc đời bạn

    Những sự kiện trong cuộc đời bạn cũng có thể mang đến những niềm tin giới hạn. Ví dụ như bạn từng thi trượt đại học. Bạn nghĩ rằng mình thật kém cỏi, không bằng những người khác. Có thể bạn từng tham dự một sự kiện nhưng có trải nghiệm không vui. Từ đó, bạn nghĩ rằng mình không phù hợp với những nơi đông đúc. Khi trải qua thất bại trong tình yêu, bạn tin rằng tình yêu chỉ toàn mang đến đau khổ. Bạn quyết định sẽ không yêu nữa.

    Có sự kiện nào tác động mạnh mẽ đến cuộc đời và làm thay đổi những suy nghĩ của bạn hay chưa?

    Kiến thức trong cuộc đời bạn

    Những kiến thức bạn từng học ở trung học hay đại học hình thành những niềm tin sai lầm trong bạn. Ví dụ như tôi học cách phát âm một số từ tiếng Anh từ cô giáo của mình. Tôi tin rằng đó là cách phát âm đúng. Nhưng sau này tôi biết những từ đó không phải phát âm như vậy. 

    Những kiến thức mà chúng ta học được hôm nay có thể không còn hữu ích cho vài tháng hay vài năm tới. Nếu không cập nhật liên tục, những kiến thức lỗi thời, lạc hậu sẽ khiến tư duy của bạn bị giới hạn. Như vậy sự nghiệp và cuộc sống của bạn sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. 

    Bạn có biết những kỹ năng cần có của một nhân viên được thay đổi và cập nhật liên tục sau mỗi 3 năm. Trên diễn đàn kinh tế thế giới, nhiều kỹ năng trước đây xuất hiện bây giờ đã không còn nữa. Nếu cứ có niềm tin vào những dữ liệu đã cũ này, bạn sẽ không kịp chuyển mình để tạo ra những thay đổi có lợi cho sự nghiệp của bản thân.

    Kết quả trong quá khứ của bạn

    Những kết quả trong quá khứ có khiến bạn tin rằng mình có năng lực giới hạn ở một lĩnh vực hay khía cạnh nào đó? Ví dụ như một người bạn của tôi cho rằng bạn ấy không thể viết vì ngày trước luôn nhận điểm kém môn Văn. Điều này khiến bạn ấy sợ viết và không bao giờ viết. 

    NIềm tin giới hạn đã ngăn cản bạn ấy khám phá những lợi ích tuyệt vời từ viết. Thật là đáng tiếc nếu bạn không thử viết, dù chỉ là những trang nhật ký hàng ngày. Ngoài ra, kể cả khi bạn không viết kiếm tiền, viết vẫn là một kỹ năng chuyển đổi. Đây chính là kỹ năng mà bạn có thể sử dụng trong bất kỳ lĩnh vực nào của cuộc sống.

    Học cách vượt qua nỗi sợ viết và hình thành thói quen viết bằng cách download ebook miễn phí “Write to Done – Dấn thân để Viết” của tôi.

    Loại bỏ niềm tin giới hạn để giải phóng sức mạnh tiềm ẩn bên trong bạn

    Nhận diện MỘT niềm tin giới hạn 

    Đầu tiên, bạn hãy đọc kỹ phần phía trên để đi tìm nguồn gốc niềm tin giới hạn của bạn. Sau đó, nhận diện cho mình MỘT niềm tin giới hạn. Niềm tin mà bạn cho rằng có ảnh hưởng sâu sắc đến sự nghiệp và cuộc sống của bạn. 

    Nếu như vẫn thấy khó khăn bạn có thể sử dụng một vài câu hỏi trợ giúp sau đây: (tốt nhất được dùng với nhật ký)

    • Bạn đang cảm thấy mệt mỏi không thoải mái vì những điều gì?
    • Điều gì khiến bạn thấy khó chịu nhất nhưng bạn lại không làm gì để thay đổi?
    • Nếu tiếp tục như vậy, bạn có nghĩ mình sẽ sống hạnh phúc trong suốt phần đời còn lại? Bạn thỏa mãn về lựa chọn của mình không?
    • Bạn nghĩ rằng nếu không phải quan tâm đến bất kỳ điều gì, bạn sẽ làm gì để thay đổi?

    Viết ra những suy nghĩ của bạn

    Bước tiếp theo trong quá trình này, là viết. Viết ra những suy nghĩ của bạn, để bạn có thể nhìn, sờ, chạm, cảm được chúng. Khi viết, mọi thứ sẽ rõ ràng hơn với bạn. Bạn nhìn nhận được vấn đề của mình. Một điều quan trọng nữa mà tôi muốn nhấn mạnh trong bước đi này, đó là hãy chấp nhận. Chấp nhận rằng đó là một niềm tin giới hạn của bản thân là bước quan trọng để bạn loại bỏ đi cảm giác khó chịu, không thoải mái và bắt đầu mở ra những ý tưởng mới cho chính mình.

    Những dòng tôi từng ghi trong nhật ký.  

    “10.12.2020

    Mình muốn thay đổi công việc. Làm thế nào để vừa làm việc ở nhà vừa chăm sóc con nhỏ mà vẫn có thu nhập? Nhiều người nói với mình làm gì có cái nghề nào ngon ăn như vậy. Họ hàng đều khuyên mình đi tìm công việc ổn định nào đó. Mình cũng nghĩ như vậy. Nhưng còn con mình thì sao? Mình không thể để con ở trường và nhờ cô trông thêm giờ khi các bạn đều đã về hết. Nhìn con qua camera, mình không thể tập trung làm việc được. 

    Mình có thể làm gì đó để thay đổi không? Chắc chắn sẽ có cách đúng không? Cách để mình có thể vừa làm công việc yêu thích, vừa chăm sóc con cái? Hai điều mà mình cảm thấy thật hạnh phúc nếu thành sự thật. Nếu bây giờ mình có thật nhiều tiền và không cần quan tâm đến điều gì, mình sẽ làm gì nhỉ? Mình thích được chơi cùng con mỗi ngày và viết về những điều mình yêu thích. Tận hưởng cuộc sống bình dị cùng thiên nhiên. Liệu mình có thể làm thế?”

    Tôi từng viết như thế này rất nhiều lần. Và liên tục hỏi bản thân rất nhiều lần về những điều mình muốn. Cho đến khi có thể tìm ra được câu trả lời cho mình, hãy cố gắng duy trì điều này thường xuyên. Tôi nghĩ như vậy sẽ khiến bạn dễ dàng phát hiện những niềm tin giới hạn. Học cách chấp nhận. Và dần loại bỏ niềm tin giới hạn ra khỏi cuộc sống.

    Chứng minh điều ngược lại

    Đã đến lúc thử nghiệm rồi. Bạn đã sẵn sàng chưa? Bây giờ, hãy dành cho mình một khoảng thời gian để chứng minh điều ngược lại. Trước hết hãy đặt mục tiêu nhỏ. Dành cho bản thân 1 tuần để trải nghiệm niềm tin giới hạn của bạn. Nếu như bạn nghĩ rằng mình không thể viết, hãy viết đều đặn hàng ngày trong một tuần.

    Bạn có thể chia sẻ những bài viết của mình cho những người thân, bạn bè. Hãy hỏi cảm nhận của họ. Liệu bạn thực sự không thể viết? Và không thể viết hay? Nếu bạn chứng minh được điều ngược lại, tôi tin bạn đã có một điểm tựa mới cho mình.

    Thay thế bằng một niềm tin tích cực khác

    Khi biết rằng những gì mình tin tưởng là không hoàn toàn đúng đắn, hãy thay thế nó bằng một niềm tin tích cực khác. Nếu được, bạn có thể sử dụng cách tự kỷ ám thị để niềm tin nhanh chóng ăn sâu vào tiềm thức. Tôi sử dụng cách viết nhật ký hàng ngày. Khi viết, tôi luôn sử dụng từ “có thể”. “Tôi có thể làm điều này”. Từ đây, nhận thức của bạn sẽ dần thay đổi.

    Hành động dựa trên niềm tin mới và nhận phản hồi

    Chỉ nói và viết không thì chưa đủ. Bạn phải luôn hành động, hành động và hành động. Nếu không thực hành, niềm tin của bạn không có nền móng vững chắc để neo đậu. Tôi tin mình có thể viết tốt hơn bằng cách tập viết hàng ngày. Chỉ cần đặt mọi nỗ lực vào bài viết, sẽ có một ngày những bài viết chạm được đến những độc giả của tôi.

    Vì vậy, tôi nỗ lực học hỏi không ngừng, tìm tòi những ý tưởng mới để mang đến nhiều thông tin hữu ích cho độc giả. Ngoài ra, tôi cũng cố gắng hình thành cho mình một tư duy phát triển. Tư duy này giúp tôi nhận ra những điều cần cải thiện, thử nghiệm để tạo ra kết quả tốt hơn.

    Lập danh sách những niềm tin giới hạn và lặp lại quá trình

    Khi bạn đã thành công loại bỏ một niềm tin giới hạn, hãy lập ra một danh sách những điều giới hạn khác. Sử dụng list này, chọn một niềm tin bạn muốn thay đổi nhất và lặp lại quá trình trên. Một khi thực hành đủ nhiều, bạn sẽ nhanh chóng phát triển được tư duy tích cực cho cuộc sống của mình. Từ đó, bạn sống ý nghĩa và trọn vẹn hơn.

    Nhận ra những niềm tin sai lệch và hành động để thay đổi không phải là điều dễ dàng. Nhưng chắc chắn, đó là một quá trình xứng đáng để bạn trải nghiệm. Tôi cũng đang đi trên hành trình này. Vẫn còn nhiều điều tôi chưa thể giải quyết triệt để. Nhưng tôi rất hy vọng khi mọi người cùng nhau thử nghiệm, chúng ta sẽ tìm ra được những cách thức hiệu quả để giải phóng năng lượng tích cực của bản thân, hướng tới một cuộc sống ý nghĩa, trọn vẹn hơn.

    Chúc các bạn tự do!

    Quỳnh Đỗ – The Introvert Writer
    Write to grow, then inspire!


  • Điều gì khiến bạn không làm những việc cần làm?

    Tôi tin rằng bạn là một người thông minh. Bạn biết hết mọi thứ. Những bí mật để có thể sống hạnh phúc, khỏe mạnh và giàu có hơn. Nhưng tại sao bạn chưa thành công? Điều khác biệt chính là ở chỗ bạn BIẾT, nhưng bạn không LÀM. Bạn biết để hạnh phúc, bạn có thể kết nối với bản thân, thực hành thiền định, viết nhật ký, dành thời gian bên những người bạn yêu thương.

    Để khỏe mạnh, cần tập thể dục hàng ngày, uống nhiều nước, ăn nhiều rau hoa quả, hạn chế chất béo, dầu mỡ. Để giàu có, cần học hỏi, trau dồi kiến thức, kỹ năng áp dụng vào công việc, rèn luyện tư duy làm chủ,…Bạn biết rất nhiều và có thể còn rất rõ làm sao để đạt được những mục tiêu trong cuộc sống. Tại sao bạn không làm việc cần làm?

    Nghe toàn bộ bài viết trên The Introvert Writer Podcast.

    Vào năm 2017, khi sinh con đầu lòng, tôi đã rất nhiều lần hỏi bản thân mình về những việc mình muốn làm trong đời. Lúc đó, tôi đã rất muốn viết blog. Tôi nghĩ rằng mình có thể tạo ra được những cơ hội tốt từ blog. Rất có thể, tôi không cần phải đi làm công việc full time mà tôi không thích nữa và có thêm thời gian cho con. 

    Tôi háo hức đi mua một tên miền. Cuối cùng…tôi bỏ đấy. Tôi dành thời gian xem phim, lướt facebook, đọc báo lá cải. Nếu như tôi thực sự nghiêm túc xây dựng website của mình từ năm đó, có lẽ mọi chuyện giờ đã khác. 

    Tại sao tôi biết rằng có một website sẽ là một cơ hội tốt cho bản thân nhưng lại không thực hiện nó? Cũng giống như việc tôi biết rằng dậy sớm sẽ giúp tôi hoàn thành được nhiều việc hơn và tiến nhanh hơn nhưng tôi không làm?

    Điều gì đã khiến tôi không làm những việc đáng ra mình phải làm? 

    5 lý do khiến bạn không làm việc cần làm

    1. Obstacles (Khó khăn)

    Một trong những lý do chính khiến tôi dừng việc làm blog vào năm 2017 là do…khó quá. Lúc đó, tôi có quyết tâm cao và thực sự đã mua dịch vụ host từ Bluehost. Đây là dịch vụ được nhiều blogger nổi tiếng nước ngoài gợi ý. 

    Tuy nhiên, khi mua xong xuôi, tôi không bắt đầu cài đặt được. Tôi liên hệ và họ bắt tôi xác minh vài thứ. Sau khi cung cấp thông tin, trao đổi qua lại nhiều lần nhưng vẫn không giải quyết được, tôi từ bỏ. Thay vì tìm cách khác giải quyết, tôi kết thúc giấc mơ blog vào năm 2017 ở ngay vạch xuất phát.

    Bạn có bao giờ trải nghiệm những việc tương tự? Bạn nghĩ rằng mình cần phải làm một việc gì đó, nhưng thấy quá khó. Và rồi, bạn viện ra đủ lý do để từ bỏ. Ví dụ như khi bạn nghĩ cần phải rèn luyện kỹ năng tiếng Anh.

    Tuy nhiên, chỉ mới bắt đầu đọc vài đoạn, nghe vài phút, bạn đã thấy chẳng hiểu gì. Khó quá khiến bạn chẳng muốn tiếp tục nữa. Bạn nghĩ: “Thôi chưa cần tiếng Anh vội, tập trung làm tốt những việc khác đã”. Kết quả là, bạn chẳng làm được điều gì cho chính mình.

    2. Fear (Sợ hãi)

    Ai trong chúng ta cũng có nhiều nỗi sợ. Tôi nghĩ đây là một nguyên nhân khiến bạn không làm những việc có lợi cho bản thân. Tôi trải nghiệm điều này rõ nhất trong những mối quan hệ của mình. 

    Khi có những vấn đề khúc mắc cần giải quyết, tôi biết điều cần làm là nói ra những suy nghĩ của mình cho đối phương và tìm cách tháo gỡ. Tuy nhiên, tôi luôn lảng tránh. Vì tôi sợ một khi tôi nói ra, mối quan hệ sẽ không còn được như trước nữa. Khi tôi nói ra, có thể tôi sẽ mất đi một người quan trọng trong cuộc đời mình. 

    Trước đây, tôi từng có một mối tình. Dù biết người đó không tốt với mình, tôi vẫn không đủ dũng cảm để nói lời chia tay. Lúc đó còn trẻ, tôi nghĩ rằng vì mình yêu người đó quá nhiều nên không thể sống thiếu họ.

    Tuy nhiên, khi đã trải qua rồi, tôi nghĩ lý do là bởi tôi sợ. Tôi sợ là người thất bại trong mối quan hệ này, sợ chỉ còn lại một mình, sợ không còn được yêu thương, sợ mất đi cả những cảm giác quen thuộc mà tôi từng có trong đời.

    Liệu bạn có sợ hãi khi làm những việc nằm ngoài ngưỡng an toàn của bản thân, dù biết đó là những việc phải làm?

    3. Distraction (Xao nhãng)

    Đã bao giờ bạn dự định viết một bài viết nhưng rồi lại lang thang trên Facebook, xem một loạt video, ngó nghiêng trên Pinterest và kết thúc bằng không gì cả? Tôi đã từng có khoảng thời gian dài trong cuộc đời như vậy. Dù mục đích ban đầu tích cực, nhưng kết quả trả về là con số 0. 

    Chỉ mới gần đây thôi, khi tôi bắt đầu viết một bài blog và cần tìm tư liệu. Như thói quen, tôi Google Search. Nếu như chỉ dừng lại ở việc lấy tư liệu, mang về bài viết và kết thúc thì không còn gì phải bàn. Tuy nhiên, tôi đọc được một bài viết cực hay của một tác giả. Sau đó, tôi lân la sang các bài viết khác, quên luôn việc của mình. 

    Khi thấy tác giả này giới thiệu một cuốn sách, tôi tiếp tục tìm kiếm về cuốn sách đó. Đọc review ở vài nơi, tôi thấy cuốn sách có nhiều thông điệp ý nghĩa nên search tên tác giả. Rồi lại vào blog của anh ta. Một vòng lặp không hồi kết và quên luôn việc làm ban đầu của mình.

    Chắc rằng các bạn cũng đối diện với việc xao nhãng trong khi làm việc. Có quá nhiều thứ khiến chúng ta không tập trung. Bạn thấy không, kể cả tôi không lên mạng xã hội, vẫn có những việc khiến tôi xao nhãng. Cuối cùng, tôi đã không làm những việc mà mình định làm ban đầu.

    4. Uncertainty (Không chắc chắn)

    Một lý do nữa để giải thích cho vấn đề này là do không chắc chắn. Có thể bạn biết viết nhật ký là sẽ giúp bạn hiểu về bản thân, bạn chưa hoàn toàn tin vào điều đó. Chỉ viết những gì mình nghĩ thì có ích gì được chứ. Bạn băn khoăn, nghi ngờ về tính xác thực của nó, dù chưa hề thử. Vì không chắc chắn, bạn từ chối bắt đầu.

    Tôi cũng đã từng có cảm giác này. Tôi biết rằng để viết một bài viết cần phải lập dàn ý (outline). Vì đã quá quen với việc viết theo dòng chảy cảm xúc, tôi từ chối làm việc này. Nhưng khi thấy những bài viết của mình thiếu logic và rời rạc, tôi bắt đầu thử lên outline trước khi viết. Sau vài lần thử nghiệm, tôi thấy những chuyển biến tích cực trong bài viết của mình và dần hình thành thói quen này khi viết.

    5. Instant gratification (Thỏa mãn nhất thời)

    Tôi học được từ “instant gratification” của James Clear. Anh giải thích về việc tại sao chúng ta lại không làm những việc mình nên làm thông qua ví dụ về Victor Hugo: “Tại sao Victor Hugo cam kết viết một cuốn sách mà lại trì hoãn đến tận hơn một năm? Tại sao chúng ta lên kế hoach, đặt ra deadline, cam kết với mục tiêu nhưng cuối cùng lại thất bại trong hành trình đó?”

    “Khi bạn lập kế hoạch cho bản thân, như đặt cho mình mục tiêu giảm cân, viết một cuốn sách, hay học một ngôn ngữ, bạn đang lên kế hoạch cho bản thân trong tương lai. Bạn nghĩ ra viễn cảnh về cuộc sống của mình trong tương lai.”

    “Khi nghĩ về tương lai, não bộ của bạn dễ dàng nhận ra được giá trị của những lợi ích dài hạn. Tuy nhiên, đến khi quyết định, bạn lại sống trong hiện tại. Lúc này, bộ não của bạn nghĩ về hiện tại. Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng bản thân trong hiện tại thích những thỏa mãn nhất thời, chứ không phải những kết quả trong dài hạn.”

    “Đây là lý do tại sao bạn đi ngủ với tâm trạng háo hức để chuẩn bị tạo ra sự thay đổi trong cuộc đời. Nhưng khi thức dậy, bạn lại tiếp tục những thói quen cũ. Bộ não của bạn coi trọng những giá trị dài hạn trong tương lai, nhưng lại đưa ra quyết định dựa trên những thỏa mãn nhất thời trong hiện tại”

    Có lẽ chính vì vậy mà tôi luôn đi ngủ với tâm trạng háo hức chuẩn bị dậy sớm ngày mai để hoàn thành công việc. Cuối cùng lại nhấn “Snooze” để tiếp tục giấc mơ đẹp đang dang dở của mình.

    Bạn có như vậy không?

    Giải quyết tình trạng này với “The Do Plan”

    1. Awareness: Hiểu về bản thân

    Chỉ có hiểu về những thói quen, suy nghĩ của bạn mới giúp bạn biết mình nên làm gì. Tôi gợi ý bạn sử dụng nhật ký để ghi chép về mọi hoạt động của bản thân. Sau đó, thường xuyên đọc lại để biết mình đang gặp những vấn đề gì. Xác định xem đâu là vấn đề bạn cần giải quyết. Mỗi một lần, chỉ lựa chọn cho mình một vấn đề mà thôi. 

    Liệu bạn đang sợ hãi, hay xao nhãng? Bạn thích thỏa mãn nhất thời hay cảm thấy không chắc chắn với lựa chọn của mình? Dựa vào đó, bạn tìm kiếm (brainstorm) ý tưởng và thử nghiệm những giải pháp để khắc phục tình trạng này.

    2. KISS (Keep It Small and Simple): Bắt đầu những điều nhỏ và đơn giản

    Bất kỳ điều gì bạn định làm, nhớ đặt cho mình những mục tiêu đơn giản, có thể thực hiện được. Hỏi bản thân rằng: “Ba điều đơn giản nhất bạn có thể làm hôm nay để tạo ra sự thay đổi là gì?”. Nếu ba điều vẫn là quá nhiều, hãy rút xuống còn một. Sau đó, hãy bắt tay vào làm, ngay khi bạn vừa nghĩ đến. Không chần chừ, không nghi ngại, không để cho bất kỳ một điều gì xen lẫn vào những suy nghĩ và hành động của bạn. 

    Tôi thực hiện điều này một thời gian và thấy khá hiệu quả. Ví dụ, tôi hay trì hoãn việc viết. Bạn đừng nghĩ rằng tôi là người viết thì luôn có thể viết dễ dàng. Ban đầu khi chưa có thói quen viết, tôi hay lảng tránh chuyện viết. Thay vào đó, tôi ngồi học các khóa học online, hay đọc tài liệu. Nhưng tất cả những việc này đều không có ý nghĩa gì nếu như tôi không viết. 

    Sau đó, tôi đặt mục tiêu mỗi ngày hoàn thành một bài viết. Ngay lập tức sau khi thức dậy và làm vệ sinh cá nhân, tôi ngồi vào bàn và viết. Để đơn giản hơn, tôi chẻ nhỏ việc cần làm. Tôi nghĩ về chủ đề mình cần viết từ buổi tối hôm trước. 

    Ngoài ra, tôi còn thiết lập sẵn quy trình viết, bắt đầu từ việc trả lời câu hỏi viết cho ai, về vấn đề gì, lên outline, rồi nghiên cứu. Tất cả tôi đều quy định thời gian. Khi dự định bài viết 1000 chữ, tôi chỉ nghiên cứu trong 30 phút. Hết thời gian, tôi tắt hết các tab và tập trung vào viết. Nhờ đó, tôi hoàn thành xong được bài viết của mình.

    3. The 2 minutes rule: Quy tắc 2 phút

    Dù là bất kỳ lý do gì, chỉ cần bạn nghĩ rằng đó là việc nên làm, hãy thử làm nó trong 2 phút. Làm một việc trong hai phút đơn giản, đúng không? Sợ viết, hãy viết trong hai phút. Ngại đọc sách, hãy đọc trong hai phút. Lười học Tiếng Anh, chỉ học trong 2 phút thôi. Nếu qua hai phút rồi mà bạn không muốn làm nữa, bạn có thể dừng lại. 

    Hãy kiên trì thực hiện những điều này hàng ngày. Sẽ có một ngày bạn không còn cảm thấy muốn dừng lại nữa, mà tiếp tục những công việc của mình.

    4. Keep Focused: Giữ tập trung

    Khi bạn thực hiện bất kỳ nhiệm vụ gì, hãy tập trung hoàn toàn vào nó. Điều này nói thì đơn giản nhưng thực hiện không dễ dàng. Khi làm việc, tôi thường loại bỏ tất cả những thứ có thể gây mất tập trung xa khỏi tầm mắt. Chỉ có tôi và chiếc máy tính. 

    Bạn có thể sử dụng một ứng dụng có tên Forest để duy trì sự tập trung của mình. Một khi bạn bấm nút “Start”, bạn bắt đầu trồng một cái cây. Trong thời gian bạn hoàn toàn tập trung vào công việc mà không sử dụng điện thoại, hạt giống của bạn sẽ phát triển thành cây. Nếu như bạn thoát ra khỏi ứng dụng để làm một việc khác, cây của bạn sẽ chết. Không ai nỡ giết chết một cái cây đang phát triển cả, phải vậy không?

    5. Find your motivation: Tìm kiếm động lực

    Bạn hãy tìm kiếm động lực từ bên trong của mình. Điều gì khiến bạn có cảm hứng để hoàn thành những việc mình phải làm? Viết ra một danh sách những điều bạn sẽ có được. (Có thể là cả những điều bạn sẽ phải đánh đổi khi thực hiện một điều gì đó). Nếu như đã chắc chắn điều đó mang lại nhiều lợi ích hơn cho bạn, đừng do dự nữa. Lấy những điểm tích cực này dán lên đâu đó để nhắc nhở bản thân mỗi ngày.

    Ngoài ra, nếu không thể tìm thấy động lực từ bên trong, bạn luôn có thể tìm kiếm sự giúp đỡ. Bạn có thể tìm đến những người mình tin tưởng, ngưỡng mộ nhờ họ tư vấn về vấn đề của mình. Chắc chắn, họ sẽ đem lại nguồn động viên khích lệ quý giá trên hành trình của bạn.

    6. Positve Self Talk: Trò chuyện tích cực với bản thân

    Tôi là người hay nói chuyện một mình. Trong khi trò chuyện với bản thân, tôi thường nói về những điều tích cực. Tôi có niềm tin rằng nếu mình cố gắng làm việc chăm chỉ và kiên trì, tôi sẽ có được thành công. 

    Tuy nhiên, cuộc đời không bao giờ là dễ dàng. Khó khăn luôn xuất hiện khiến tôi nản lòng. Lúc này, thói quen nhắc nhở bản thân về những điều tích cực đã giúp tôi vượt qua những khoảnh khắc này. Tôi nói với bản thân tập trung vào điều mình có thể cải thiện, bỏ qua những gì bản thân không thể kiếm soát. Nhờ đó, tôi hoàn thành được mục tiêu đề ra.

    Để thực sự bắt đầu làm những việc bạn cho là nên làm không phải là việc dễ dàng.

    Nhưng bạn có nhớ lúc chơi game, dù đường đua của bạn có nhiều chướng ngại vật, bạn vẫn băng băng vượt qua để về đích?

    Vì vậy, lời khuyên cuối cùng tôi muốn dành cho bạn đó là hãy nghĩ đến viễn cảnh thành công. Bạn sẽ có lý do để bắt đầu.

    Quỳnh Đỗ – The Introvert Writer
    Write to grow, then inspire!


  • Ứng dụng tư duy thiết kế vào công cuộc thiết kế cuộc đời mơ ước

    Chúng ta thường sống với những niềm tin giới hạn hay suy nghĩ truyền thống về cuộc đời. Tôi lớn lên với mong muốn đơn giản như bao người. Đó là xây dựng một gia đình hạnh phúc, có thu nhập ổn định và những đứa con xinh xắn. Tôi chưa bao giờ nghĩ rằng có một ngày mình sẽ bước ra khỏi con đường đã lựa chọn.

    Nhưng rồi, tôi đã nghỉ công việc ổn định ở một công ty. Bắt đầu lại từ đầu ở tuổi 30, tôi làm việc tại nhà và trông hai đứa trẻ. Những thay đổi tích cực này diễn ra trong cuộc sống của tôi, một phần cũng nhờ những bài học* mà tôi học được về tư duy thiết kế. 

    Khi nghĩ đến thiết kế, mọi người thường nghĩ đến những công việc sáng tạo. Tuy nhiên, tư duy thiết kế không chỉ giới hạn ở đó. Bạn có thể áp dụng tư duy thiết kế vào bất kỳ lĩnh vực nào. Kể cả việc thiết kế cuộc sống của chính bạn. 

    Liệu rằng tư duy thiết kế có thực sự thiết kế được cuộc đời của bạn? Làm thế nào để ứng dụng tư duy thiết kế vào công cuộc kiến tạo này? Có lẽ bạn đang tò mò muốn biết phải không?

    Tư duy thiết kế là gì?

    Tư duy thiết kế là một bộ công cụ giúp giải quyết vấn đề một cách sáng tạo. Sự khác biệt ở tư duy thiết kế nằm ở chỗ lấy con người là trung tâm. Chúng ta sử dụng tư duy thiết kế để giải quyết vấn đề dựa trên giải pháp. Khác với việc giải quyết dựa trên vấn đề như bình thường. Khi sử dụng tư duy thiết kế, chúng ta tập khám phá những “nỗi đau” của con người.

    Dựa vào đó để tìm ra chính xác vấn đề cần giải quyết. Sau khi tìm ra được vấn đề, chúng ta sẽ đưa ra những giải pháp, tiến hành thử nghiệm, thu thập thông tin để liên tục cải tiến và nâng cao hiệu quả của giải pháp.

    Tư duy thiết kế giải quyết vấn đề như thế nào?

    Có 5 bước để thực hành tư duy thiết kế vào giải quyết vấn đề.

    Empathize – Thấu cảm

    Đây là bước chúng ta bắt đầu đi tìm “pain points”. Paint points là nỗi đau của những người liên quan đến vấn đề cần giải quyết. Quá trình này chính là việc đặt con người làm trung tâm để tìm kiếm giải pháp cho vấn đề. Bằng cách quan sát, trao đổi, nói chuyện và kết nối với mọi người, cùng với sự thấu cảm, chúng ta có thể hiểu được những mong muốn của họ.

    Define: Xác định vấn đề

    Bước tiếp theo, chúng ta cần xác định được đâu là vấn đề. Điều quan trọng ở bước này là cần phải xác định ĐÚNG vấn đề. Để xác định đúng, chúng ta có thể sử dụng mô hình đơn giản nhất: “We are looking for X in order to achieve Z as measured by W.” Hay cô Nguyễn Phi Vân có đưa ra một câu nói tương tự cho người Việt: “Đối tượng…cần…bởi vì…”. Ví dụ: Cô A cần cải thiện khả năng Excel bởi vì ảnh hưởng đến hiệu suất công việc”. 

    Ideate: Xây dựng ý tưởng

    Ở bước này, chúng ta “brainstorm” tất cả những ý tưởng có khả năng giải quyết vấn đề. Ở bước này, điều cần lưu ý đó là tạo ra được càng nhiều ý tưởng càng tốt. Đừng giới hạn bản thân chỉ đi tìm ý tưởng đúng đắn nhất.

    Prototype: Làm mẫu thử

    Prototype là bước tạo ra mẫu thử dựa trên 3-5 ý tưởng được coi là tốt nhất. Mẫu thử được tạo ra nên đơn giản, dễ dàng. Ngoài ra, còn có thể nhanh chóng áp dụng vào thực tế.

    Test: Kiểm tra

    Khi đã có mẫu thử, đã đến lúc bạn kiểm tra hiệu quả của nó trên thực tế. Bạn đừng kỳ vọng ra có thể ngay lập tức đưa ra một sản phẩm hoàn hảo. Điều quan trọng ở bước này chính là tiếp nhận những phản hồi để có thể đưa ra những cải tiến, nâng cấp sản phẩm.

    Tư duy thiết kế không phải là một quá trình tuân theo một đường thẳng. Có nghĩa là bạn phải đi từ 1 rồi mới đến 2 và 3. Ngược lại, tư duy này có tính chất phi tuyến tính (đường vòng). 

    Có thể lấy ví dụ như ở bước test, bạn có được phản hồi của khách hàng. Bạn nhận ra sai lầm ở ý tưởng, bạn sẽ phải quay lại bước 3 để “brainstorm” những ý tưởng khác. Hoặc bạn thấy rằng bạn đang hiểu sai “nỗi đau”, xác định sai vấn đề, có thể bạn sẽ phải quay lại bước 1, bước 2 để làm lại từ đầu. Quá trình này diễn ra liên tục cho đến khi chúng ta tìm ra giải pháp hiệu quả cho vấn đề của khách hàng/người sử dụng.

    Tư duy cần thiết để thiết kế cuộc đời

    Tôi có một chú ý nho nhỏ cho các bạn trước khi đi vào phần quan trọng nhất. Để thiết kế cuộc đời, tôi nghĩ bạn cần có cho mình một vài tư duy sau:

    A Growth Mindset

    Một tư duy phát triển, nhìn nhận mọi vấn đề dưới góc độ một người mới bắt đầu (beginner). Nếu không có tư duy mở, mọi cánh cửa dẫn đến những ý tưởng có hiệu quả đều khép lại với bạn.

    A Curious Mind

    Luôn tò mò về những điều chưa từng xảy ra. Sẵn sàng khám phá những điều mới lạ. Biết đặt ra câu hỏi What, Why, How cho mọi vấn đề.

    Self-Awareness

    Hiểu về bản thân là kỹ năng quan trọng giúp bạn tiến gần hơn đến cuộc đời mơ ước. Nếu không biết rõ mình thực sự muốn cuộc sống như thế nào, làm sao bạn có thể tạo ra được giải pháp hiệu quả cho chính mình?

    Bias To Action

    Có thiên hướng hành động. Hành động là điều tối quan trọng trong tư duy thiết kế. Khi đã có trong tay một vài ý tưởng, bạn hãy nhanh chóng thiết lập mẫu thử. Sau đó bắt đầu hành động. Nếu không làm vậy, mọi viễn cảnh bạn vẽ ra sẽ mãi chỉ nằm trên giấy mà thôi.

    Not Afraid to Fail

    Không sợ thất bại, theo tôi, là điều cuối cùng bạn nên có trong cuộc hành trình này. Chúng ta không thể biết ý tưởng có hiệu quả không trừ khi thử nghiệm chúng. Thử nghiệm và thất bại là điều bình thường trong cuộc sống. Nếu như luôn sợ hãi sẽ thất bại, bạn sẽ chẳng bao giờ có thể sống cuộc đời mình mơ ước.

    Nếu bạn đã sẵn sàng, hãy cùng khám phá cách thức thiết kế cuộc sống mơ ước!

    Ứng dụng tư duy thiết kế để kiến tạo cuộc sống bạn mơ ước

    Empathize – Hiểu về bản thân 

    Nếu như bước đầu tiên trong tư duy thiết kế là thấu cảm để hiểu được pain points của khách hàng, thì khi thiết kế cuộc đời bạn, bước đầu tiên đó chính là việc hiểu về bản thân mình. Hiểu về bản thân mình để biết rằng bạn đang ở đâu, bạn có những vấn đề gì và có mong muốn như thế nào. Từ đó bạn mới bắt đầu tạo ra được những giải pháp cho cuộc đời của chính bạn. Bạn có thể thực hiện bước này bằng cách trả lời những câu hỏi sau và kết nối chúng lại với nhau để tạo ra manh mối cho cuộc đời mình.

    Bộ câu hỏi dành cho bạn

    • “Tôi là ai? – Burnett và Evans coi đây như là một bản “Lifeview,” tóm tắt ngắn gọn vài ý tưởng về cuộc đời của bạn và cách nó diễn ra. Ý nghĩa của cuộc sống là gì? Điều gì là quan trọng và có ý nghĩa với bạn? Du lịch? Sự giàu có? Gia đình? Điều gì khiến cuộc sống của bạn có giá trị? Bạn miêu tả như thế nào về cuộc sống lý tưởng của bản thân?
    •  Tôi tin vào những điều gì? – Nếu như “Lifeview” phản ánh những triết lý trong cuộc sống của bạn, thì bản “Workview” là những gì phản ánh mối quan hệ của bạn với công việc. Công việc có ý nghĩa như thế nào với bạn? Điều gì làm nên một công việc ý nghĩa? Bản Workview này sẽ quan tâm nhiều hơn đến việc tại sao bạn lại làm việc hơn là công việc nào bạn muốn làm. 
    •  Tôi đang làm gì? – Những hành động thu hút và mang lại những năng lượng tích cực cho bạn? Điều gì khiến bạn cảm thấy hạnh phúc? Khi nào bạn cảm thấy hoàn toàn đắm chìm và hạnh phúc với công việc bạn đang làm? Bạn sẽ làm việc gì nếu như không quan tâm đến kết quả mà chỉ làm đơn giản vì yêu thích công việc đó thôi?”

    Magic Tool: Journal

    Trong bước đầu tiên này, journal chính là công cụ cực kỳ hữu ích mà tôi muốn giới thiệu đến các bạn.

    Define – Xác định cho mình hướng đi

    Ở bước này, bạn hãy tìm cho mình một hướng đi dựa trên những giá trị bản thân của bạn. Giá trị cốt lõi đóng vai trò quan trọng giúp định hướng cuộc đời bạn.

    Tôi lấy ví dụ như thế này. Với tôi, cuộc sống có ý nghĩa là được dành thời gian bên gia đình và con cái. Nếu công việc khiến tôi không có thời gian cho gia đình, tôi sẽ cảm thấy không thoải mái. Khi chưa nhận ra giá trị cốt lõi, tôi liên tục đổi công việc. Mặc dù công việc sau tương tự như công việc trước. Nhiều khi, tôi làm việc ở công ty từ 7:30 sáng đến 7:00 tối. Tôi luôn bận tâm vì không có thời gian chăm sóc hai con nhỏ. 

    Cho đến bây giờ, hướng đi của tôi đã thay đổi. Tôi muốn tìm ra con đường giúp tôi có thu nhập tốt mà vẫn có thời gian cho gia đình. Trước đây, tôi nghĩ chỉ nghĩ đến chuyển việc. Tôi chuyển việc để tăng lương, mà không quan tâm đến thời gian làm việc vất vả. Đôi khi quyết định đi làm vì thấy công việc có thời gian thoải mái. Nhưng thu nhập không như mong muốn. Bây giờ tôi biết điều mình cần giải quyết không phải là liên tục thay đổi công việc nữa. Tôi cần tìm ra những ý tưởng khả quan và tương thích với giá trị mà tôi theo đuổi.

    Magic Tool: Giá trị cốt lõi

    Ideate – Brainstorm tất cả những ý tưởng bạn có thể nghĩ đến

    Điều quan trọng trong bước này, đó là đừng giới hạn rằng chỉ có một ý tưởng là tốt nhất và bạn phải bám vào nó để thực hiện. Hãy nghĩ ra càng nhiều ý tưởng càng tốt, và cố gắng đừng phán xét. Cuối cùng, chọn một vài ý tưởng dễ dàng thực hiện nhất, có thể áp dụng trong thời gian ngắn nhất và bạn cảm thấy hứng thú nhất để có thể bắt đầu.

    Dưới đây là một ví dụ được Bill Burnett và Evans đưa ra để các bạn có thể tham khảo. Hình ảnh là minh họa của Grants. Grants đã sử dụng Mindmap để brainstorm các ý tưởng về việc “Being outdoors” – Dành thời gian ở ngoài trời. Sử dụng mindmap, Grants nghĩ ra rất nhiều ý tưởng, và kết thúc bằng ba ý tưởng được khoanh tròn đó là đi bộ đường dài trong rừng gỗ đỏ, chơi bóng rổ theo kiểu pickup, và giúp đỡ cháu trai và cháu gái của mình. Sau khi kết hợp mọi thứ lại với nhau, anh ấy nghĩ ra ý tưởng về một trại cướp biển (Pirate Camp).

    Magic Tool: Mindmap

    Bạn sẽ có cái nhìn tổng thể về tất cả mọi thứ bạn brainstorm được nhờ công cụ hoàn toàn miễn phí này.

    Prototype – The Odyssey Plan

    Burnet và Evans viết trong cuốn sách của mình: “Không chỉ có duy nhất một ý tưởng cho cuộc sống của bạn. Có rất nhiều cuộc đời bạn có thể sống hạnh phúc và hiệu quả.”

    Đây cũng chính là ý tưởng của The Odyssey Plan – Ba phiên bản cuộc đời bạn mong muốn xảy ra trong 5 năm nữa.

    Hãy nghĩ về những ý tưởng của mình, và tạo ra ba phiên bản cuộc đời mang dấu ấn của bạn. Một vài câu hỏi bạn cần ghi nhớ trong phần này đó là cân nhắc liệu bạn có đủ nguồn lực để có thể thực hiện những kế hoạch này không, bạn có tự tin rằng kế hoạch sẽ thành công hay không và kế hoạch này có tương thích với những giá trị cốt lõi của bạn không.

    Bạn có muốn biết ba kế hoạch của tôi? 

    Một là theo học khóa tiếng Hàn biên phiên dịch để lấy bằng TOPIK vừa nâng cao thu nhập và có cơ hội tìm một công việc khác thoải mái hơn không liên quan đến công việc mua hàng đi sớm về khuya nữa. Hai là thi lại IELTS và thi thêm bằng TESOL để làm việc cho những trung tâm giảng dạy tiếng Anh (tôi đã có bằng cử nhân Ngôn ngữ Anh rồi). Ba là bắt đầu chiếc blog của mình, thiết lập thói quen viết lách và kiếm thu nhập từ nghề viết.

    Magic Tool: The Odessey Plan Worksheet.

    Test – Thử nghiệm kế hoạch tối ưu nhất của bạn

    Để áp dụng thử nghiệm cuộc đời của chính mình, bạn cần hành động. Đó là điều đương nhiên. Trong trường hợp của tôi, tôi đã thực sự xuất bản những bài viết đầu tiên, và nghiêm túc với công việc xây dựng sự nghiệp từ viết lách. Ngoài ra, tôi còn kết nối với những người làm nghề viết lách tự do, tìm hiểu về cuộc sống và công việc của họ. 

    Trao đổi với mọi người giúp chúng ta mở rộng tầm hiểu biết, học hỏi từ những kinh nghiệm của họ và có thêm những kết nối giá trị cho mạng lưới quan hệ của mình. Từ đó, bạn sẽ có thể tạo ra những bản nâng cấp cho cuộc đời của mình.

    Magic Tool: Kết nối 

    Kết nối, học hỏi từ những người cùng chí hướng là công cụ tuyệt nhất giúp bạn nâng cấp phiên bản thử nghiệm của mình.

    Decide – Đưa ra lựa chọn và cam kết với nó

    Một khi kết thúc giai đoạn thử nghiệm, bạn cần phải đưa ra lựa chọn. Đâu sẽ là cuộc đời bạn mong muốn? Khi có nhiều sự lựa chọn nhưng chỉ được chọn một, chắc hẳn bạn sẽ cảm thấy phân vân. Kể cả khi bạn đã làm tất cả các bước ở trên và có được đánh giá cho riêng mình. 

    Khi đó, hãy nhớ đến câu nói này: “Học cách lựa chọn là khó khăn. Học cách làm sao để chọn cho tốt còn khó hơn nữa. Và học cách làm sao có thể đưa ra lựa chọn tốt trong một thế giới có quá nhiều lựa chọn có lẽ là quá khó. Để giải quyết vấn đề này bạn có thể chọn trở thành một người biết hy sinh. Hy sinh để đưa lựa chọn đủ tốt và không lo lắng về khả năng có những lựa chọn có thể tốt hơn.”

    Magic Tool: Be Brave

    Dũng cảm lựa chọn một điều bạn cảm thấy tốt nhất và quên đi hết những lựa chọn còn lại. Cam kết với nó. Không có gì phải sợ hãi kể cả khi bạn chọn sai. Bởi một khi bạn thực sự cam kết đi trên con đường của mình, làm tất cả mọi thứ có thể để đạt được mục đích mà vẫn thất bại, bạn vẫn có cho mình rất nhiều tài sản giá trị. Là trải nghiệm, là kiến thức, là kỹ năng. Và ít nhất là bạn biết được con đường đó không phải là con đường phù hợp với bạn.

    A Word From Me

    Để kết thúc bài viết này, tôi muốn dành tặng các bạn một lời tâm sự từ Steve Job. “Khi lớn lên, bạn thường nghe mọi người nói rằng thế giới này là như vậy và nhiệm vụ của bạn đơn giản là sống một cuộc đời bên trong thế giới đó. Đừng cố gắng phá tan mảng tường để bước ra. Hãy cố gắng có một cuộc sống gia đình êm đẹp, sống vui vẻ và tiết kiệm một chút tiền. Nhưng đó là một cuộc sống cực kỳ hạn chế.”

    “Cuộc sống rộng lớn hơn nhiều một khi bạn khám phá ra một sự thật đơn giản. Đó là mọi thứ xung quanh bạn mà bạn gọi là cuộc sống chỉ được tạo nên bởi những người không hề thông minh hơn bạn. Và bạn có thể thay đổi nó, bạn có thể tạo ảnh hưởng lên nó. Điều quan trọng nhất đó là rũ bỏ quan niệm sai lầm rằng cuộc sống ở đó và bạn chỉ có thể sống trong nó. Ngược lại, bạn có thể yêu, thay đổi, phát triển và tạo ra dấu ấn ở đó. Một khi bạn hiểu được điều đó, bạn sẽ không bao giờ sống giống như trước nữa.”

    Note For You

    *Những kiến thức tôi sử dụng trong bài viết này chủ yếu được tích lũy thông qua khóa học Tư duy thiết kế của cô Nguyễn Phi Vân, bài nói chuyện trên TED Talks của Bill Burnett và bài viết của Omar Itani.

    Quỳnh Đỗ – The Introvert Writer
    Write to grow, then inspire!